ССРС спордун маастара Владимир Андросов кэриэһигэр ХХV турнир

288

СЭРГЭХ, СЭМЭЙ ЫЧЧАТТААХ СЭРГЭЛЭЭХХЭ

Талыы талба Таатта биир бастыҥ ыччата, Саха сирин биир киэн туттар талааннаах тустууга, ССРС тыатын сирин спортсменнарын 3 төгүллээх чөмпүйүөнэ, норуоттар икки ардыларынааҕы күрэхтэһиилэр кыайыылаахтара уонна миэстэлээхтэрэ, Баһылай Манчаары бирииһигэр I Спартакиада хапсаҕайга бастакы муҥутуур кыайыылааҕа, ССРС уонна Саха АССР спордун маастара Владимир Петрович Андросов баара буоллар, быйыл 70 сааһын туолуохтаах этэ. Владимир Андросов чугас табаарыстарын, сүгүрүйээччилэрин туруорсууларынан 1991 сылтан кини кэриэһигэр күрэхтэһии ыытыллар. Бастаан көҥүл тустууга, онтон 1999 сылтан хапсаҕайга ыытыллар буолбута. Ахсынньы 2-3 күннэригэр Ытык Күөлгэ таас саалаҕа Владимир Андросов 70 сааһыгар уонна «Төлөн» ААО тэриллибитэ 50 сылыгар ананар үбүлүөйдээх ХХV өрөспүүбүлүкэ таһымнаах турнир буолуоҕа. Онон сибээстээн бары тустууну, хапсаҕайы таптааччылары буолаары турар улахан түһүлгэни кэлэн көрөргүтүгэр ыҥырабыт уонна Владимир Петрович төрөөбүтэ 65 сылыгар анаан бэчээттэммит «Андрос» кинигэттэн быһа тардан устудьуоннаабыт сылларын туһунан билиһиннэрэбит:

«Ыһыахтар кэннилэриттэн, республикаҕа спорт национальнай көрүҥнэрин сайыннарар сыаллаах, Манчаары Баһылай бирииһигэр I Спартакиада 1968 сыл бэс ыйын 25-27 күннэригэр Дьокуускайга тэриллэн ыытыллыбыта. Спартакиадаҕа мас тардыһыыта, хапсаҕай, атах оонньуута, гирэ анньыыта, сүүрүүлэр бааллара. Володя хапсаҕайга 70 кг бэйэтин холоммута, биирдэ бүдүрүйэн иккис миэстэни ылбыта. Син киирсиэххэ сөп эбит диэн, абсолютнайга суруйтаран, бэйэтиттэн бөдөҥ-садаҥ, күүстээх-уохтаах дьоннору кытта киирсибитэ. Кини имигэһэ, түргэнэ манна улаханнык оруолу оонньообута. Финалга саха бухатыыра Виктор Михайловы кытта 1:1 ахсаанынан тэҥнэһэн, Спартакиада бастакы абсолютнай чемпионун аатын ылан, историяҕа үйэ-саас тухары киирбитэ. Киниэхэ бу ситиһиитин иһин Саха АССР маастарын аата (Тааттаттан бастакынан) иҥэриллибитэ.

От ыйыгар Саха госуниверситетын историко-филологическай факультетын историческай отделениятыгар туттарсан, бастакы курс студенын аатын сүгэр. Тыһыынчанан саха ыччата ыра санаа оҥостубут Сэргэлээҕин олохтооҕо буолар. 12 нүөмэрдээх уопсай 48-с хоһугар Ньурба ньургуна Семен Алексеев, Бүлүүттэн сылдьар Юрий Михайлов, Уус Алдан уола Семен Черноградскай буолан, бииргэ олороллор. Үгүстэрэ даҕаны спорт куттаах буоланнар, үөрэхтэрин кэнниттэн секцияларга сүүрэллэрэ. Кинилэртэн Семен Черноградскай Саха сиригэр эрэ буолбакка, таһыгар кытта биллэр улахан хайыһардьыт аатырар. Саха сирин, СГУ элбэх төгүллээх чемпиона, сахалартан биир бастакынан ССРС спордун маастара буолар.

Володя тустуунан дьарыктанар буоланнар, Семен Алексеевтыын ордук тапсаллар. Дьарыкка бииргэ сылдьаллар. Ыйааһыннара араа-бараа буолан, биир паараҕа тураллара. Семен ыйааһынынан да, күүс-уох да өттүнэн сабырыйара, дэлэҕэ даҕаны доҕотторун ортотугар «Күүстээх Сэмэн» дэниэ дуо. Ол саҕана чугас тустуу зала суох буолан, Короленко уулуссаҕа турбут мас залаҕа дьарыктаналлара. Тустуу секциятын, сахалартан биир бастакынан ССРС спордун маастара буолбут Николай Босиков салайара. Володялаах бэйэлэрэ маастар, тустар кылаастара үрдүк буолан, саҥа саҕалаан эрэр тустууктарга тренер курдук этилэр. Көрдөрөн, сүбэлээн, туох сыыһалаахтарын этэн биэрэллэрэ. Аттыларынааҕы хоско олорор, бииргэ үөрэнэр уоллара Егор Неймохов, кинилэри кытта кылгас кэмҥэ дьарыктана сылдьыбыт. Кинилэр бырахсыылаах тустууларын көрөн сэҥээрэр эбит. Спортан ырааҕын билэн эрдэ уурайбыт. Киһи киһи анала тус-туһунан буоллаҕа. Кини талаана саха литературатыгар аһыллан, төрөөбүт норуота киэн туттар улахан прозаига буолан, народнай суруйааччыга тиийэ үүммүтэ.

Студеннар студеннар курдук, ый аайы стипендияларыттан бырахсан, продукта атыылаһан хосторугар аһыыллара. Дьуһуурустуба олохтоон, хардары-таары ас астыыллара, хосторун сууйаллара, маҕаһыыҥҥа сылдьаллара. Субуоталарга биэчэрдэр, үҥкүүлэр тэриллэр буоланнар, ыалдьыт, хоноһо («зайчиктар») элбиирэ. Уолаттар улахан спортсменнар (Володя хаартыската университет бастыҥ спортсменнарын стендэтигэр ыйанан турбута) буоланнар, тустууктар, хайыһардьыттар эрэ буолбакка, атын көрүҥүнэн дьарыктаначчылар кытта сылдьаллара. Саха сирин киэн туттуулара Роман Дмитриев, Вячеслав Карпов, Николай Захаров-Сахаачча, Илларион Федосеев бу хоһу тумнубакка ааспаттара. Соҕурууттан тустан кэллэхтэринэ, хайдах тустубуттарын кэпсииллэрэ, ырыталлара, хайдах бырахсыбыттарын көрдөрөн, кыракый хосторун ыһан кэбиһэллэрэ. Сороҕор туох кистэлэҥэ кэлиэй, кыайыылары сууйуу, бэлиэтээһин да баар буолара. Эдэр саас эрчимэ сүрдээх буоллаҕа, күлсүү-салсыы, үөрүү-көтүү бөҕө буолаллара. Иннилэригэр туох дьылҕа күүтэрин, ким тымтыктанан көрбүтэ баарай …

Владимир бу сыл сэтинньитигэр нуучча бухатыыра Иван Поддубнай Кубогын иһин Ленинград куорат чемпионатыгар кыттан, 63 кг бастакы миэстэни ылар. Сэтинньи ыйга Дьокуускайга СГУ комсомолун комитетын бирииһигэр аһаҕас турнирга 68 кг тахсан ситиһиилээхтик кыттан, чемпионнуур. Володя ыйааһыныгар табыллыбакка эрэйи көрөрө. Дьарык кэмигэр бойобуой ыйааһына 65-66 киилэ буолара. 63 кг түһэринэн кииристэҕинэ, кэнники хапсыһыыларыгар сэниэтэ эстэн, мөлтөөн хаалара. 68 кг үөһээ тахсан туһуннаҕына, күүһүнэн сабырыйтарара. Онтон сылтаан оҥорор приемнара тахсыыта суох буолара. Буолумуна даҕаны, сорохтор 70-тан тахса киилэлээх дьон түһэринэн киирэллэрэ. Уонча киилэнэн ыарахан утарылаһааччыны кытта, күүс өттүнэн тэҥҥэ анньыһар уустук буоллаҕа. Билиҥҥи курдук 66 кг ыйааһын баара буоллар, Володя олох бэйэтин ыйааһыныгар табыллан тустуо этэ. Дьэ оччоҕо, Владимир Андросов туохха талааннааҕын, дьоҕурдааҕын толору көрдөрүө хааллаҕа диэн, билигин саныыбын.

Элбэх ситиһиилэри уонна ыарахан күннэри аҕалбыт, 1969 сыл үүммүтэ. Бастаан олунньу ортотугар Бэрдьигэстээх бөһүөлэгэр тэриллибит Н.Тарскай бирииһигэр республика чемпионатын киин зонатыгар, үөрэнэр университетын чиэһин көмүскээн, 68 кг бастакы миэстэҕэ тахсар. Дьокуускайга финалга кыттан, аҕа табаарыһа Николай Неустроев кэнниттэн иккис буолар. Үһүскэ Амма уола Алексей Пахомов тахсар. «Урожай» ДСО Россиятааҕы Сэбиэтин чемпиона буолан, ССРС тыатын сирин спортсменнарын күрэхтэһиитигэр, РСФСР сборнай хамаандатыттан тустар. Чемпионат Марийскай АССР киин куората Йошкар-Олаҕа олунньу 23-25 күннэригэр ыытыллар. Володя манна наһаа табыллан тустубута, ыйааһыныгар 13 бөҕөс баара. Сэрэбиэйэ наар маастардарга түбэһиннэртээбитэ. Бастаан Латвия маастарын Ивулиһы ыраастык хотор, онтон Армения маастарын Галстяны эмиэ чыыстай уурар. Салгыы Иванову (Азербайджан) кыайар. Онтон грузины 9:0 улахан ахсаанынан сабырыйан, финалга тахсар. Быһаарыылаах киирсиигэ Довояны (Молдавия) очконан хотон, аан бастаан ССРС тыатын сирин спортсменнарыгар чемпионнуур.

Муус устарга Дьокуускайга Дальнай Востокка бастыыр иһин турнир көбүөрэ тэлгэммитэ. Владимир 68кг утарылаһааччыларын барыларын лаппа сабырыйан бастыыр. Саха сирэ 7 чемпионнаах, хамаанданан холкутук бастаабыттара. Саха сиригэр хаар ууллан, бастакы ньургуһун тыллыыта, сааскы көтөрдөр кэлиилэрэ Москваҕа, Саха сирин сборнай хамаандатыгар киирсэн, сборга бараллар. Сбор кэнниттэн Аркадий Аманатов, Юрий Цыкунов, Вячеслав Карпов, Иван Соловьев, Николай Захаров, Владимир Андросов Советскай Союз хамаандатын састаабыгар киирсэн, Болгария киин куората Софияҕа ыытыллыбыт Крилатий Димо бирииһигэр норуоттар икки ардыларынааҕы күрэхтэһиигэ кыттыбыттара. Турнирга Румыния, Югославия, Польша, Болгария хамаандалара бааллара. Володя манна Болгария олимпийскай эрэлин Христо Колевы кыайа-хото туппута. Салгыы армеецтары Людмил Зашевы, Иван Васильевы кыайталаан чемпион буолар. Табаарыстара В.Карпов, Н.Захаров, А.Аманатов эмиэ бастааннар, ССРС хамаандатын бастакы миэстэҕэ таһаараннар, күрэхтэһии сүрүн бирииһин дойдуларыгар илдьэ кэлбиттэрэ…»

Анатолий Мурунов.

Поделиться: