Реалити-шоу: Биһиэхэ да кыаллар эбит!

531

Сэргээн аах

Быйыл күһүҥҥүттэн «Саха» национальнай көрдөрөр-иһитиннэрэр хампаанньа «Ферма кыргыттара» диэн ааттаах сонун биэриини хас бээтинсэ аайы түһүмэхтээн таһаарара күөх экраҥҥа улахан сэҥээриини, сэргэхсийиини оҥордо. Кырыа кыһын кэлбитин кэннэ күөх экраҥҥа чээлэй сайыҥҥы күннэри көрөр олус да үчүгэй. Эбиитин бэйэҥ төрөөбүт түөлбэҥ сайынын эргитэр хас да төгүл дуоһуйууну аҕалар эбээт. Бу сонун биэриини биһиги олохтоох «Саха» көрдөрөр-иһитиннэрэр хампаанньа В.Н.Матвеева салайааччылаах Тааттатааҕы филиала устан, таҥан таһаарда.

Бу бүччүм, бары биир санаалаах, талааннаах айар хамаанда мустан күн аайы республикаҕа Таатта сонуннарын кэпсииллэрэ үлэ-хамнас кудуххайдык барарын, бииртэн биир сонун сүүрээни атын хараҕынан тиэрдэллэрин көрдөрөр. Оттон «Ферма кыргыттара» биэриигэ төнүннэххэ, бу эрдэттэн толкуйдаммыт бырайыак. Бырайыак автора Парасковья Татаринова буолар. Онон биир күн телевидениелэргэ, биир идэлээхтэрбэр кыһыҥҥы тымныы күн туманын бүрүнэн ыалдьыттыы киирдим. Итии чэй иһэ-иһэ күннээҕи сонуну, үлэ-хамнас туһунан кэпсэтэбит, ол быыһыгар хаадьылаһан ылабыт.

— Кыргыттар, быйыл күһүн республика олохтоохторугар сонун биэриини көрдөрөн сэргэхсийиини таһаардыгыт дии. Ол туһунан кэпсээҥ эрэ, — диибин.

– «Ферма кыргыттара» Саха телевидениетыгар реалити-шоу формакка бастакы холонуу буолла. «Норуот күүһэ – көмүөл күүһэ» дииллэринии, улууспут тэрилтэлэрэ, дьоно-сэргэтэ бары көмөлөөн таһаардыбыт. 10 хонук «Тохтобул» сайылыгар хоно сыттыбыт. Сайылыкка сарсыарда 6 чаастан түүн 12 чааска диэри уһуллубут. Этэргэ дылы, күн тахсыаҕыттан киириэр диэри тиргиччи үлэлээтибит. Биһиги үлэбит — хамаанда үлэтэ. Биир ручканы туттубут да матырыйаал кыайан оҥорбоппут (миигин хаадьылыыр, -авт.), сюжеты оҥорорго үс-түөрт киһи тэҥинэн үлэлиир. Ол иһин этэбит уон хонук устата бары тутуспутунан хоно сытан үлэлээтибит. Хаҥаластан оператор Александр Ярков командировкаҕа кэлэн күүс көмө буолла. Реалити шоу – түргэн быһаарыныыны, толкуйу, хамсаныыны ирдиир эбит. Хаһан да итинник режимҥэ үлэлээбэтэх буоллахпыт дии. Үс камера тэҥинэн үлэлээтэ. Санааҥ көр, 10 хонук устата иһэр уубутуттан саҕалаан аһыыр аспытыгар, утуйар ороммутугар тиийэ барытын олохтоох тэрилтэлэр уйуннулар. Хас биирдии эппит тэрилтэлэрбит ылынан туох кыалларынан көмөлөстүлэр. Манна бэлиэтээн аастахха, Чөркөөх бэтэрээннэрин түмсүүтэ Л.П.Иванова салалтатынан сайылыгы сибэккинэн киэргэтэн, кыргыттар хосторун оҥорон, кырааскалаан, олохтоох ыччаттар, «Кэскил» ТХПК, улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын управлениета косметическэй өрөмүөн ыытан, субуотунньук көмөтүнэн күрүө-хаһаа, муус ампаара саҥардыллан, дьиэлэри кырааскалаан, сууйан-сотон элбэх үлэни көрүстүлэр.

«Тохтобул» — ытык сир. Манна Муҥхалаах Кэрээкээнтэн саҕалаан дьон-сэргэ олохсуйбут, тэнийбит, хороҕор муостааҕы дэлэтэн, сыспай сиэллээҕи сыһыппыт ытык сир буолар. Онон республикаҕа бастакы реалити-шоу манна уһуллара үөһээттэн анаммыт, сайылык бэйэтэ ыҥыран ылбыт курдук диэн бэйэбит икки ардыгар кэпсэтэбит, санаатыбыт. Манна саха баайа Нээстээр Силэпсиэп уутуйан олорбут олоҕо, кыракый Былатыан Ойуунускай оҕо сааһа ааспыт, силлиһэ буруолаах «Ытык Таҥаһа» алааһыгар Д.К.Сивцев-Суорун Омоллоон оҕо сылдьан орох тэппит, оонньообут, кырдьык да, саха тыллаах ытык сирэ буоллаҕа. Бу дьикти сиргэ дуоһуйа үлэлээтибит, ис турукпут арыллан, күн-дьыл туран биэрэн табылынныбыт, алаас эйгэтэ да үчүгэйэ сүрдээх, — диэн Вера Матвеева чахчы да программа табыллыбытыттан, улуус тэрилтэлэрэ, дьоно-сэргэтэ көмө-ньыма буолбуттарыттан сүргэтэ көтөҕүллэн бэлиэтээтэ

Салгыы бырайыак автора Парасковья Татаринова кэпсиирин истиэххэйиҥ:
— Бырайыак сүрүн соругунан ыччаты тыа сирин олоҕор, тыа хаһаайыстыбатыгар, илии үлэтигэр сыһыарыы, көҕүлээһин уонна өбүгэлэрбит төрүт дьарыктарын утумун быспакка кэлэр көлүөнэҕэ тиэрдии диэн. Бырайыагы олунньу ыйга суруйан ыыппытым. Бастаан олоххо киирбэт буолла диэбиппитин кэннэ, уһуллар буолбута. Бэлэмнэнэрбитигэр баара-суоҕа икки эрэ нэдиэлэ хаалбыта. Салайааччыбыт Олег Марков көҕүлээһининэн, продюсербыт Туяра Николаевна Молуковалыын наһаа үчүгэйдик тапсан үлэлээбиппит. Күннэри-түүннэри телефонунан, ватсабынан, электроннай почтанан төһөлөөх элбэх дьыаланы быһаарсыбыппыт эбитэ буолла? Күрэхтэһии балаһыанньатын оҥорон, улуустарга ыыталыы охсубуппут. 10 күнү барытын эрдэттэн былаанныыр, тэрийэр манан дьыала буолбатах эбит, наһаа элбэх киһини кытта кэпсэтии ыытан, кэлэр барар транспордарын, бензиннэрин быһааран, кыргыттарга комбинезон тиктэрэн, иһиттэрин-хомуостарын, утуйар ороннорун, таҥастарын, иһэр уубутун, балыктыыр илиммитин барытын кылгас кэм иһигэр быһаарбыппыт. Реалиты-га бастакы холонуубут буолан үгүс устуулар экспромтом буолаллар этэ. Биэриибитин сэргэх оҥорор баҕаттан хап сабар бары түмсэ түһэн толкуйдаан, сүбэлэһэн маны маннык устуохха, маннык гыннахха ордук буолуо диэн идеялар тута киирэллэрэ. Барыбытыгар бу маннык хабааннаах устуу наһаа сонун, ураты буолбута. Ас астанар да солобут суох этэ. Биһиэхэ бухгалтерынан үлэлии сылдьыбыт Александра Петровна Аржакова барсыбатаҕа буоллар, хайдах буолуохпут эбитэ буолла. Петровнабытыгар махталбыт улахан. Күнү быһа сырылаччы тыгар күн уотугар устуулар буолаллар, үчүгэйдик утуйбакка, аһаабакка, сынньаммакка сылдьарбыт туһугар ыарахан этэ. Ол эрэн ким да айыккалаабатаҕа, кыыһырбатаҕа-тымтыбатаҕа. Бырайыак тиһэҕэр диэри эрчиммитин ыһыктыбакка эрэ күүскэ үлэлээбиппит.

Саха телевидениетыгар бу бырайыакпыт реалити формат быһыытынан бастакы холонуу буолар. Дьоҥҥо реалити шоу устабыт диэтэхпитинэ тута Дом2 курдук дуо диэн хайдах эрэ соччо сөбүлээбэтэх курдук этээччилэр. Дьиҥинэн реалити диэн олоҕу хайдах баарынан киэргэппэккэ көрдөрүү диэн буоллаҕа. Холобур, билиҥҥи сайылыкка күннээҕи кыһалҕа сайылыкка уот суох буолуута, ынах ыыр аппарат алдьаныыта, түбүк көстөр. Сорох кыттааччыларбыт ынаҕы кыайан ыабат, от мунньубат этилэр. Бу кыргыттарынан сирэйдээн билиҥҥи ыччаты көрдөрдүбүт. Билиҥҥи ыччат бары сатаан от мунньубаттара, ынах ыабаттара, сиэл хаппаттара буолуо. Этэргэ дылы балык үөстүүрү да сатаабат дьон бааллар. Ол эрэн, билиҥҥи ыччат тыа хаһаайыстыбатыгар, илии үлэтигэр тардыһарын көрөбүт. Оттон Тохтобул сайылыгынан республикабытыгар тыа хаһаайыстыбатын таһыма көстөр.

Аны билигин сайылык умнулла быһыытыйбыт кэмэ. Урукку кэм ирдэбилинэн эдэр ыччат сайылыкка хайаан да үлэлиирэ булгуччулаах этэ. Билигин республикабыт салалтата тыа хаһаайыстыбатын сайыннарарга үгүс элбэх программаны ылынан үлэлиир, араас субсидиялар көрүллэллэр, саҥа саҕалааччы фермердэр кэккэлэрэ хаҥаан иһэр. Маныаха биһиги бырайыакпыт бу сайылыктаах фермердэргэ көмө буолар дии саныыбын. Үлэлэрин пропагандалыыбыт, кадр өттүнэн эдэр эрчимнээх ыччаттарынан хааччыллалларын көҕүлүүбүт диэн сыаналыыбын.

— Парасковья, кыттыбыт кыргыттар тустарынан кэпсиэҥ дуо?
— Бырайыак балаһыанньатыгар 22 — 35-гэр диэри саастаах кыргыттары ыҥырбыппыт. Бу үрдүк үөрэҕи бүтэрбит, анал идэлээх үлэһит кыргыттар кэлиэхтэрин баҕарбыппыт. Суорумньу буолбатах, онон ыал ийэлэрэ кэлэллэрин хааччахтаабатахпыт. Наһаа хорсун, ыарахантан чаҕыйбат, үлэттэн толлон турбат, ол эрэн нарын-намчы кэрэ куо кыргыттар кытыннылар. 18-тарыттан диэбиппит буоллар хайдах буолуо эбитэ буолла?

— Ыалдьыттар сайыҥҥы сынньалаҥтан быыс булан, холобура, Эрчим, Талбан кэлэн бардылар дии?
— Бырайыак устатын тухары элбэх ыалдьыты ыҥыран кытыннардыбыт. Бары анал сыаллаах-соруктаах кэлбиттэрэ. Холобура, эмтээх оту хомуйарга отоһут Клара Петровна Токумова кэлэн кыргыттарынан сирэйдээн «Саха» НКИХ көрөөччүлэригэр эмтээх оттору хайдах, хаһан хомуйалларын, ханнык ыарыыга хайдах тутталларын билиһиннэрдэ. Сиэлтэн ынах быатын хатар түһүмэххэ норуот маастара Лидия Егоровна Богатырева кэлэн ыалдьыттаата. Хаһан да сиэли, кылы илиилэригэр туппатах кыргыттар кылгас кэм иһигэр быа хатан таһаарбыттара. Киһи баҕардаҕына, дьулустаҕына барытын сатыан сөп эбит диэн бу түһүмэх бигэргэттэ. Итиэннэ бу күрэхтэһии бэйэтэ маастар кылаас быһыытынан көһүннэ. Холобура, көрөөччүлэр бу биэриини көрөн ситии хатарга үөрэннэхтэрэ буолуо. Ас астыыр түһүмэххэ собо балыгы араас ньыманан астаабыттара. Манна потребкооперация туйгуна Мария Егоровна Бондарева кэлэн дьүүллүүр сүбэ бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ. Биэрии таҥыллан тахсар кээмэйэ 25 мүнүүтэ эбит буоллаҕына, биһиги бу түһүмэҕи күн аҥара куйаас сатыылаан турдаҕына устубуппут. Сүрдээх сылаалаах этэ. Манна Мария Егоровна тулуурунан, дьулуурунан биһиэхэ барыбытыгар үтүө холобур буолбута. Итиэннэ кыргыттары кытта истиҥник кэпсэтэн, билиитин үллэстэн сүбэ-ама биэрбитэ. Ынаҕы илиинэн ыыр түһүмэх сарсыардааҥҥы ыамҥа буолбута. Ити сарсыарда 6 чааска устубут биэриибит. Сайылыкка үһүс күммүтүгэр ыыр аппарааппыт алдьаммыта. Куһаҕан үчүгэйдээх диэбиккэ дылы, кыайан ыабат кыргыттарбыт ыыр буолбуттара. Инньэ гынан кыргыттар саҥа үөрүйэҕи бу бырайыакка баһылаатылар.

— Прасковья, реалити-шоу-ну устуу туох уратылаах эбитий?
— Улууска, нэһилиэккэ ыытыллар тэрээһини, күрэхтэһиини репортаж оҥорон устуу уонна анал бырайыакка үлэлээн, анаан-минээн телевизионнай варианынан устуу букатын чыҥха атын эбит. Атын тэрээһиҥҥэ биир оператор көрөөччү быыһыгар кыбыллан туран устар эбит буоллаҕына, бу бырайыакка хас да камераны тэҥинэн туруоран, режиссердаан, петличка микрофон иилэн устубуппут дьоҥҥо быдан тиийимтиэ, өйдөнүмтүө буолла. Холобур, ынах ыыр аппараты ыһыы-хомуйуу түһүмэҕин этиэххэ сөп. Дьиҥинэн итинник күрэхтэһиини тыа хаһаайыстыбатын министерствота тэрийэн ыытар. Онон баҕар инникитин культуралар, спортар, атын да тэрийээччилэр бу хайысханы туһаныахтара дии саныыбын.

Билигин санаатахха, устар чэпчэки эбит. Уһуллубут матырыйаалы таҥар- монтажтыыр, биэрии оҥорор үлэтэ быдан ыарахан, бириинчик. Билигин күүстээх монтаж үлэтэ бара турар. Аны сонуннарга эмиэ үлэлиибит. Биэс киһиттэн састааптаах кыра коллективка улахан ноҕорууска буолла. Хас нэдиэлэ ахсын 25-тии мүнүүтэлээх биэриилэри оҥорон таһаарабыт. Устарбытыгар хайдах эрэ мүччүргэннээх сырыы курдук интириэһинэй, сонун этэ. Кэлии-барыы, кэпсэтии-ипсэтии эбит буоллаҕына, билигин компьютер иннитигэр хамсаабакка эрэ олорон сүүһүнэн-тыһыынчанан каадыры таҥабыт. Бу ааспыт биэриилэргэ сайылыкка олорбут онус күннэрэ көстүбүтэ. Манна «Саха» НКИХ ыытааччыта Олег Колесов-Талбан кэлэн «ТОК» оонньуутун ыыппыта. Мантан салгыы кыргыттар тустарынан биэриилэри көрдөрүөхпүт. Бырайыак кыайыылааҕар Вьетнамҥа путевканы туттарыы кэлэр сыл тохсунньу 12 күнүгэр тахсар биэриигэ билиһиннэриэхпит. Маны таһынан инстаграм страницабытыгар «Көрөөччү биһирэбилэ» анал ааты ким ыларыгар куолуостааһын ыытыахпыт. Ким кыайбытын тохсунньу 15 күнүгэр, 18 ч 15 м. «Үчүгэйиэн бу сиргэ» биэриигэ билиһиннэриэхпит.

— Бу дьон болҕомтотун тарпыт бырайыак салҕаныа дуо?
— Кэлэр сайын бырайыак иккис сезонун устарга кэпсэтиилэр ыытыллаллар. Быйылгы бырайыакка кыргыттар ыанньыксытынан үлэлээбит кэмнэригэр хамнас ааҕыстылар, босхо аһынан хааччылыннылар, аны түһүмэх ахсын кыайыылаахтарга сыаналаах бириистэр туттарылыннылар. Муҥутуур кыайыылаах Вьетнамҥа путевканан наҕараадаланна. Кэлэр сезоҥҥа ыытыллыахтаах күрэхтэһиигэ ханнык түһүмэхтэри киллэрэбит, хас саастаах кыргыттар кытталлара билигин биллибэт. Кэлэр сезоҥҥа кыттар кыргыттарга эрдэттэн кастинг ыытыахпыт.

— Парасковья, кэпсэтиибитин түмүктээн тугу эбии этиэҥ этэй?
— Бырайыакпыт норуот өйөбүлүнэн уһулунна диэххэ сөп. Көрдөспүт дьоммут бары тылбытын, этиибитин ылынан күүс-көмө буолбуттарыгар барҕа махталбытын биллэрэбит. Ол курдук, түгэнинэн туһанан спонсордарбыт: Таатта улууһун дьаһалтата (баһылык М.М.Соров), Таатта улууһун ыччакка уонна дьиэ кэргэн политикатыгар отдела (салайааччы К.Л.Егоров), «Таатта» ТХПК (директор Д.А.Алексеев), Октябрьскай нэһилиэк дьаһалтата (баһылык М.Г.Аржаков), Тааттынскай нэһилиэк дьаһалтата (баһылык Е.И.Павлов), М.М.Охотин дьиэ кэргэнэ, Е.Ф.,В.И.Кузьминнар, «Тааттаавтодор» АК (салайааччы И.И.Бочонин), “Таатта” такси сулууспата (салайааччы Б.Б.Платонов), «Эксперт Телеком» ХЭТ (директор Е.А.Керемясов), «Алмаасэргиэнбаан» Ытык Күөллээҕи офиһа (салайааччы М.Б.Аргунова), «Экономъ» маҕаһыын (ИП А.Н.Данилова), «Уйгу» маҕаһыын (ИП В.В.Никифорова), «Таатта-Аква» (ИП А.Д. Рахлеев), «Бигэ» кырааска оҥорор собуот (салайааччы А.И.Неустроев), Ытык Күөллээҕи «Сулусчаан» оҕону сайыннарар киин (сэбиэдиссэй Е.Т.Алексеева), Таатта улууһун тыа хаһаайыстыбатын управлениета (начальник В.М.Алексеев) уонна «Кэскил» ТХПК (директор И.Е.Кириллин) үгүс тэрээһин үлэни ыыттылар, маны таһынан Чөркөөх олохтоохторо чуолаан аҕам саастаахтар түмсүүлэрэ (салайааччы Л.П.Иванова) уонна ыччаттар түмсүүлэрэ (салайааччы Ф.Канаева) субуотунньукка эмиэ олус көхтөөхтүк кыттыбыттара. Кыргыттары көрсөр күммүтүгэр ас бөҕөтүн астаан тоһуйбуттара. Тэрээһин үлэтигэр өссө биир сүрүн көмөнү Н.Е.Попов салайааччылаах Чөркөөх музейа оҥорбута. Продюсербыт Туйаара Николаевна куораттан спонсордары булан, сүрүн генеральнай спонсор «Гермес тур» туристическай компания буолла. Бу курдук, бары биир киһи курдук үлэлээн, бырайыакпыт табыллыбытыттан улаханнык астынныбыт, саҥа айымньылаах үлэни саҕалыырга бэлэммит.

— Кэлэр да өттүгэр эһиги коллективкыт өссө элбэх сонун бырайыактары дьон-сэргэ болҕомтотугар таһарыаххыт диэн эрэллээхпин уонна күүтэбин.

Кэпсэттэ С. ХАЛГАЕВА.

Кыттыбыт кыргыттар:
Абыйтан төрүттээх Хаҥаластан — Нюргуяна Соломова,
Мэҥэ Хҥаластан – Елизавета Неустроева,
Намтан Анастасия Лукина,
Чурапчыттан – Лилия Аввакумова,
Тааттаттан – Нина Неустроева.

 

Поделиться: