«Таатта» хаһыат тыла – өһө, хоһооно

156

Сахалар сирбит киэҥ, ахсааммыт аҕыйах диэн буолар. Уонна, лаппа үөрэхтэннибит, билиибит-көрүүбүт кэҥээтэ, эҥинэ бэйэлээх эйгэлэргэ ситиһиилэннибит дэһэбит. Ол эрээри «тылбыт эстэн эрэр, саха сатаан сахалыы саҥарбат да, аахпат да буолла» диэн дьиксинэр тыл күн-түүн үксээн иһэргэ дылы. Онно үгэспитинэн ким буруйдааҕын көрдүү сатыыбыт. «Буруйдаахтарбыт» ахсааннара ийэттэн-аҕаттан саҕалаан интернет киэҥ куйаарын ситимигэр тиийэ элбэхтэринэн киһи дьиксинэр. Ити дьиксинии кэтэһэн олордохпутуна ааһан-араҕан биэрбэтэ чахчы. Оччотугар тугу гынабыт?
«Хас биирдии саха сахалыы таба саҥарар, суруйар уонна ааҕар буолуохтаах» диэн ирдэбили тутуһуохха диибин. Оскуолаҕа үөрэммит дьон итинник ирдэбиллэр баалларын бары удумаҕалыыбыт. Оттон ол кэннинээҕи олохпутугар төһө тутуһабыт? Сорох тутуһа сатыыр, сорох олох да умнар. Умуннарбат туһугар сахалыы араадьыйа, тэлэбииһэр, кинигэлэр, хаһыаттар, сурунааллар бааллар. «Сахалыы кэпсэтэр, суруйсар, аттыбытыгар сылдьар дьонноохпут. Уонна өссө туохпут итэҕэһий?» диэччи да аҕыйаҕа суох. Итэҕэс элбэх.
Мин бэйэбитигэр чугас «Таатта» хаһыат тылыгар-өһүгэр тохтоон, ааҕар тылбыт хайдах дьайарын кэпсииргэ холонуом. Хаһыат анала – ааҕааччы өйүн-санаатын орто дойду олоҕун кытта ситимниир, сонуннары тиэрдэр үлэ. Биһиги улууспут хаһыата ону чиҥэтэн «Омук күүһэ – өйүгэр, өйүн күүһэ-тылыгар» диэн девизтээх. Хаһыат 2018 сыл сэтинньи 15 күнүнээҕи 98-с нүөмэрин ааҕабын. Бастакы сирэйигэр Яков Ефимов быыбардааччыларын кытта үлэтин сырдатар иһитиннэрии бэчээттэммит. Дьэ, бэрт. Бэйэбит саҥардыыта тахсыбыт уолбут Ил Түмэҥҥэ хайдах үлэлээн эрэрин билсэрбит күн сөбө. Саҥа үйэ саҥа ирдэбилэ буоллаҕа, нууччалыы тылыттан тылыгар тиийэ тиһиллэн бэчээттэммит. Эмиэ бу сирэйгэ Виктор Винокуров улуу убайбыт Былатыан Ойуунускай үбүлүөйдээх тэрээһинэ Ытык Күөлгэ ыытыллыбытын сырдаппыт, үс хаартыскалаах. Ааҕан, көрөн сүрдээҕин астынным, үгүс билэр дьонум кыттыбыттарын билэн үөрдүм.
Икки сирэй эмиэ Ойуунускай өрөгөйүгэр анаммыт – Дьокуускайга уонна Чөркөөххө туох тэрээһин, хайдах буолан ааспытын билистим. Чахчы даҕаны саха норуотун кырата-харата да, салалтата да ытык киһибитин үйэлэргэ өрө тутар буолбуппут дии санаатым. Ити санаабын бигэргэтэрдии Дьокуускай аэропордугар Ойуунускай аатын иҥэриэххэ сөп диэн Ил Дархан Айсен Николаев этиитин инстаграммтан ылан кыбыппыттар (3 сир.). Маладьыастар, «Арассыыйа улуу ааттара» хамсааһыҥҥа ааҕааччыларбытын кытыарбыккытыгар махтал!
Ити 3-с сирэйгэ сүөһү иитэр дьоҥҥо анаан икки суруйуу баар. Дэбдиргэлэр өссө биир ситиһиилэрэ элбэх киһини үөрдүбүт буолуохтаах.
Саха киһитэ наллаан олорон сэһэргэһэрин сөбүлүүрүнэн арааһа аан дойдуга да тэҥнээҕэ суох буолуо. Аныгы тэтимнээх үйэҕэ оннук сэһэргэһии эрдэттэí анал бэлэми, тэрээһини эрэйэр. Биир оннук Ойуунускай бөлөһүөктүү суруйуутун сүнньүнэн ыытыллыбыт түмсүү туһунан киин библиотекаттан Ульяна Заболоцкая билиһиннэрбитин бэркэ биһирээтим. Биһирээбитим диэн, кэпсэтэн баран тарҕаһан хаалбакка, түмүктүүр быһаарыы ылынан биэс хайысханан күүстээх үлэҕэ туруммуттар, бэйэлэригэр сорук туруорбуттар.
Бу 4-с сирэйгэ сэргээн ааҕарга анаан оҕолор, эдэр ийэлэр ситиһиилэрин туһунан булан көрдүм. Оҕо иитиитигэр анаммыт «Кыһа» рубрикаҕа социальнай педагогтар семинардарын уонна «Березка» уһуйаан үлэлэрин билистим.
6-с сирэйгэ тахсан бэркэ билэр киһим Егор Васильевич Захаров мэтириэтин көрөөт, «Хайалара суруйдаҕай?» диэбитим, эмиэ билэр бөҕө киһим Михаил Лукич Архипов эбит. Билэрин билэр эрээри үлэтин-хамнаһын үксүн сурах хоту истэр буолан сыныйан аахтым. Өр үлэлээбит салайааччы олоҕун ымпыгар-чымпыгар тиийэ наардаан, ону кырдьыгынан суруллубут диэн сыаналаатым уонна бүтүүтүн кэтэһэ хааллым. Үҥкүү тыйаатырыгар Афанасий Афанасьев Августина Клакиновалыын сэргэстэһэ туралларын көрөн аллаччы үөрэн хааллым. Анна Куличкина суоллааҕы бэлиэтээһиннэрин кэннигэр эбэн суруйбутун ааҕан уйадыйан ыллым. Дьон ортотугар биллэ-көстө сатаабакка сылдьан үгүс үтүөнү оҥорбут Сергей Михайлович Федоров туһунан кылгас эрээри олус истиҥ тылларынан Анна Посельская суруйбут, үбүлээри эҕэрдэлээбит.
9-с сирэйгэ тустуук даадардарбыт õапсаҕайга ситиһиилэрин Анатолий Мурунов сырдаппыт уонна ыарыһахтар мунаарар ыйытыыларыгар «Сахамедстрах» үлэһитэ Күннэй Яковлева хоруйдаабыт.
«Дьүрүскэҥҥэ» редакциялар «айар куттаахтар Ойуунускайга анабыл хоһооннорун ааҕыҥ, сэргээҥ, ырытыһыҥ» диэн күндү ааҕааччыларын ыҥырбыттар. Ол иһин бастаан аахтым: хас хоһоон хантан кэлбитин, кимнээх суруйбуттарын. Онтон, дьэ ааҕардыы аахтым, көрдүм-иһиттим. Манна киирбит 7 хоһоон автордара бары да Ойуунускай олоҕун, үлэтин-хамнаһын, ырыатын-тойугун билбэхтэһэр дьон эбит. Уонна бары улуу убайбыт тыûна билигин да баарын туоһулуур строкаларынан түмүктүүллэр. Анабыл хоһоон даҕаны араас киэпкэ кутуллан тахсарын көрдүм. Холобур, Үөһээ Бүлүүттэн Хаҥыл Хара хоһооно олоҥхо олугунан суруллубут. Биллэн турар, Ойуунускай бэйэтэ этэн-тыынан хаалларбыт тыллара бу айымньыларга эмиэ көстөллөр.
Үчүгэй хоһоону ааҕар кэмҥэр тыллара бииртэн биир ситимнэнэн, тиһиллэр тэтимнэрэ түргэтээн-бытааран, күүһүрэн-сымнаан, дорҕооннонон кулгаахпар илэ иһиллэр буолуохтаах дии саныыбын. Бу өртүнэн Чөркөөхтөн М.Г.Охотина «Ойуунускай мин түүлбэр» хоһоонун ордук сөбүлээтим. Таатта үрэх сүүрүгүн дьүрүскэнигэр дьүөрэлии, киһи чахчы да түһээн көтүөҕүнүү кутуллар. Арай «бүк түһэн», «эн ыллыҥ» диэннэри атастаһыннардахха ааҕыллара ордук буолууһу дии санаатым.
Дьэ, ити курдук хаһыат биир нүөмэригэр бэчээттэммит тыл-өс бэйэбэр хайдах дьайбытын суруйа сатаатым. Оттон «Таатта» тылы төһө таба туттарыгар тутуһарым туох да суох, ол – таҥараҕа ураҕастаммыкка тэҥнээх.
Редакция үлэһиттэригэр нүөмэр аайы маннык кыһаллан үлэлииргитигэр баҕарабын. Саҥарар саҥа, иһиллэр этии, ааҕыллар тыл сахалыыта сайда турдун!

Владимир АНДРОСОВ, хаһыат актыыбынай ааҕааччыта. Баайаҕа.

Поделиться: