Тааттатааҕы баһаарынай сулууспа 85-с үбүлүөйдээх сыла ааста

88

1933 сыллаахха муус устар 1 күнүгэр Дьокуускайтан Кубасов диэн Дьокускай баһаарынай сулууспатын боломуочунайа кэлэн, Таатта оройуонун ситэриилээх комитетын президиумун мунньаҕар кыттан, Тааттаҕа баһаарынай сулууспаны тэрийэргэ, 2 киһини куоракка 2 ыйдаах баһаарнай сулууспа куурсугар ыытар, баһаары утары охсуһар туттар сэптэри куоратттан көрдүүр туһунан уураах ылыллыбыт. Оройуон баһаарынай ыстаарастатынан т. Быттыырап Арамаан уонна тройкаларынан Кытарбыытап, Сахаарап, Бэриисэп ананаллар. Бу кэмҥэ т. Кытарбыытап Таатта оройуонун ситэриилээх комитетын прездиумун бэрэссээдэтэлэ, Сахаарап үөрэх салаатын сэбиэдиссэйэ эбиттэр.
1939 сыллаахха Тааттатааҕы НКВД-га судаарыстыбаннай баһаарынай хонтуруол инспекторынан Осипов Петр Гаврильевич ананан кэлэн сулууспатын саҕалыыр. Муус устар 15 күнүгэр Саха АССР Народнай комиссардарын Сэбиэтин 1 нүөмэрдээх Постановлениетыгар олоҕуран Саха сирин 12 оройуонугар баһаарнай деполары тутуу саҕаланар. ССРС Госстраҕа бу сыалга 15000 солкуобайы көрөр. Ытык Күөлгэ баһаарынай депо дьиэтин тутуута 1940 сыллаахха саҕаланар. 1941 сыллаахха баһаарынай депо дьиэтин тутуута бүтэр, 280 м3 иэннээх тутуу буолар. Арҕаа уоттаах сэрии саҕаланар, баһаарынай депоҕа Ытык Күөл тэрилтэлэрин үлэһиттэрэ, комсомолецтар салгынтан сэриилээһини утары олохтоох оборуона чэрчитинэн дьуһуурустубалар тэриллэллэр. Манна эппиэтинэһи НКВД оройуоннааҕы отделын начальнига Иванов, ОСОАВИАХИМ начальника П.С.Саввинов, 5-с учаастактааҕы хамаанда, медсанитарнай хамаанда, баһаарынай хамаанда И.Г.Христофоров, салайыы-сибэстээһин начальнига А.Д.Баланов, манабыл уонна бэрээдэги көрүү И.Е.Протопопов, ветеринарнай хамаанда Я.В.Стручков. Сэрии сылларыгар итинник бэрээдэгинэн баһаары утары үлэ барбыта. Бу ыарахан сылларга тыа баһаардара, тэрилтэлэр уоттан эмсэҕэлээһиннэрэ буола турара. 1943 с. Баһаарнай депо сарайын үрдүгэр мас каланча тутуллубута уонна 3 үлэһиттээх баһаарынай кэтэбил сулууспата үлэлээбитэ. Начальнигынан НКВД ГПН инспектора П.Г.Осипов, байыастарынан Федор Федорович Хоноруин уонна кэлии нуучча киһитэ үлэлээбиттэр. 1 ат көлө уонна тэлиэгэҕэ мас улахан буочкаҕа уу кутуллан, илии насоһунан уу хачайдаан уоту умуруораллар эбит. Онтон архив докумуонугар ол кэмнээҕи чахчы сурулла сылдьар. Ол курдук ахсынньы 14 күнүгэр 1943 сыллаахха буолан ааспыт үлэлээх депутаттарын оройуоннааҕы Сэбиэтин ситэриилээх кэмитиэтин уочарата суох мунньаҕын №53 боротокуолугар суруллубут чахчылар: баһаарнай депо дьиэтэ чааһынай квартира буолан турарын, элбэх тэрилтэ баһаары утары охсуһар сэбэ-сэбиргэлэ суоҕун, тэрилтэлэргэ дьуһуурустуба тэриллибэтин туһунан. 20-с үйэ 60-с сылларыгар баһаарынай сулууспаҕа бастакы ГАЗ-51 АЦУ-20 автоцистерна массыына кэлбитэ. Ааспыт сылларга баһаарнай сулууспа элбэхтэ уларыйда. Таата нэһилиэгин баһаарынай сулууспатын 83 сыллаах историятын тухары элбэх киһи үлэлээбитэ, үлэлии сылдьабыт. Ол курдук начальниктарынан уонна начальник солбуйааччыларынан: Павлов Иван Яковлевич, Собакин Макар Семенович, Барашков Григорий Григорьевич, Мурунов Мирон Николаевич, Иванов Виталий Дмитрьевич, Мурунов Николай Николаевич, Гермогенов Степан Маркович, Фролов Алексей Павлович, Неустроев Василий Всеволодович, Павлов Дмитрий Дмитриевич. Чеботарь Алексей Федорович, Заболоцкай Михаил Васильевич, этэрээт начальнигынан 2001- 2013 сс. Дьячковский Максим Гаврильевич үлэлээбитэ, билигин Россия МЧС ГИМС Тааттатааҕы учаастагын старшай инспекторынан үлэлиир. Ытык Күөллээҕи Баһаарынай чаас начальнигынан 2001-2014 сс. Дорофеев Дмитрий Дмитрьевич үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ, Ытык Күөллээҕи Баһаарынай чаас начальнигын солбуйааччынан 2009-2013 сс. Рахлеев Иван Федотович үлэлээбитэ. 2014 сылтан билиҥҥэ диэри ПЧ-1 начальнигынан Москватааҕы ГПС МЧС России академиятын бүтэрбит Большаков Анатолий Анатольевич үлэлиир.
2000с. Баһаарынай чаас Хадаайыга турар «Уралсервис» базатыгар көспүтэ. 2003 с. Тааттатааҕы баһаары утары охсуһар этэрээт МЧС систематыгар киирбитэ. Элбэх баһаардары умулларбыппыт, уу халаанын кэмигэр нэһилиэнньэҕэ күүс-көмө, дурда-хахха буолбуппут.
Саха Республикатын Баһаары утары охсуһар 32№-дээх Тааттатааҕы этэрээтэ Саха Республикатын Правительствотын 26.12.2008 с. 605 нүөмэрдээх Ыйааҕар олоҕуран тэриллибитэ. Ол иһин 1.01.2009с. 1 нүөмэрдээх Ытык Күөлү харабыллыыр баһаарынай чаас диэн аатырбыппыт. 2013 с. Ытык Күөлбүт ортотугар турар Сельхозтехника гарааһын реконструкциялаан киирбиппит. Билигин чааска 2 саҥа пожарнай автоцистерналар уонна 2 автоводовознай техникалаахпыт, 20 специальнай үөрэҕи ааспыт газодымозащитник күн-түүн сулууспалыы сылдьаллар. Баһаары утары охсуһар этэрээккэ 80 специальнай үөрэҕи ааспыт үлэһит сулууспалыыллар, ону таһынан 15 эдэр үлэһит кэлэр сылга спецподготовканы барыахтара. Этэрээт салалтата – этэрээт начальнига Баһаары утары охсуһар сулууспа туйгуна уонна ветерана Дмитрий Дмитрьевич Дорофеев, этэрээт начальнигын солбуйааччытынан Баһаары утары охсуһар сулууспа туйгуна, «За вклад в развитие Таттинского улуса» бэлиэ хаһаайына, Тааттатааҕы казактар обществоларын атамана, Таатта улууһун добровольнай баһаарынай хамаандатын салайааччыта Рахлеев Иван Федотович, баһаары сэрэтэр сулууспа инструктордара, Баһаары утары охсуһар сулууспа туйгуна Мартынова Ирина Петровна, Морхоева Наталья Юрьевна, суоппар-инструктор Сидоров Константин Юрьевич үлэлииллэр. Ытык Күөллээҕи Баһаарынай чаас начальнигынан, Москватааҕы МЧС академиятын бүтэрбит, Баһаары утары охсуһар сулууспа туйгуна Большаков Анатолий Анатольевич, профком бэрэссэдээтэлинэн өр сылларга үтүө суобастаахтык улэлиир «За отвагу на пожаре» мэтээл кавалера, Саха Республикатын «Гражданскай килбиэнин иһин» бэлиэ хаһаайына, Баһаары утары охсуһар сулууспа туйгуна уонна ветерана, ГДЗС маастара Максимов Иван Владимирович, Харбалаахтааҕы аҕыйах ахсааннаах Баһаарнай чаас начальнигынан, Баһаары утары охсуһар сулууспа туйгуна Антоев Максим Дмитриевич, Уус Тааттатаааҕы аҕыйах ахсааннаах Баһаарынай чаас начальнигынан Холмогоров Виталий Михайлович, Дэбдиргэтээҕи аҕыйах ахсааннаах Баһаарнай чаас начальнигынан Дьяконов Владимир Владимирович, Чөркөөхтөөҕү аҕыйах ахсааннаах Баһаарнай чаас начальнигынан Жегусов Герман Иннокентьевич, Томтордооҕу аҕыйах ахсааннаах Баһаарнай чаас начальнигынан, Баһаары утары охсуһар сулууспа туйгуна Романов Игнат Романович, Боробуллааҕы аҕыйах ахсааннаах Баһаарнай чаас начальнигынан Данилов Герман Константинович үтүө суобастаахтык сулууспалыы сылдьаллар. Быйыл сайын Илин Эҥээр уонна Центральнай улуустар Баһаары утары охсуһар сулууспа этэрээттэрин 16-с Спартакиадата Тааттаҕа ыытыллыбыта. Бу тэрээһини Тааттатааҕы баһаарнай сулууспа 85 сыллаах үбүлүөйүгэр анаан ыыппыппыт. Ол курдук Ытык Күөллээҕи Баһаарнай чаас территориятыгар спортивнай комплекс тутуутун саҕалаабыппыт. Манна Баһаары утары охсуһар сулууспа 7 этэрээттэрин хомуллубут хамаандалара баһааарнай уонна атын спорт көрүҥнэригэр күөн көрсүбүттэрэ. Икки күннээх сытыы киирсиилэр түмүктэринэн Тааттатааҕы этэрээт хамаандата кыайбыта, иккис миэстэ Намнар, үһүс Мэҥэ Хаҥаластар. Ыһыах ыспыппыт «Саха Өрөспүүбүлүкэтин Баһаары утары судаарыстыбаннай сулууспата» Саха Өрөспүүбүлүкэтин бюджетин тэрилтэтэ тэриллибитэ 10 сылыгар, бу Ыһыахха 300-н тахса ыалдьыт сылдьыбыта.
Спортивнай комплекспыт ситтэҕинэ-хоттоҕуна Таатта нэһилиэгин дьоно-сэргэтэ, оҕолор кэлэннэр чөл олоххо уһуйуллуохтара, маассабай уонна баһаарынай спорт көрүҥнэригэр эрчиллиэхтэрэ. Тэрилтэлэр киирэннэр бэйэлэрин чөл олоххо уонна культураҕа тэрээһиннэрин ыытыахтара. Ол курдук былаанынан пожарнайдар уонна быыһааччылар эрчиллэр огневой психологическай полосалара, 5 этээстээх эрчиллэр-үөрэнэр башнябытыгар скалодром, ону таһынан мини-футбол, волейбол, баскетбол площадкалара , улахан теннис (лаун-теннис) оонньуур корт оҥоһуллуохтара. Манна бар дьоммут күүс-көмө буолуохтара диэн эрэнэбит. Россияҕа Доброволец сылыгар анаан «Застава 112» бырайыагынан 75 доброволец-спасателлэри бэлэмнээбиппит. Ол курдук Саха сирин быыһыыр сулууспатын спасателлэрэ кэлэн үс күннээх үөрэх ыыппыттара.
Улуу убайбыт П.А.Ойуунускай сылыгар элбэх тэрээһини ыыттыбыт уонна улуус, нэһилиэктэр тэрээһиннэригэр кытынныбыт. Ойуунускай сылын түмүктүүр тэрээһиҥҥэ «Улуу Кудаҥса» испэктээкилгэ араас оруолларга оонньоотубут.
Бу ааһан иһэр 2018 сылга, кэлэн иһэр 2019 сылга баһаартан сэрэхтээх, алдьархай ааҥнаатаҕына бэйэ-бэйэбитигр күүс-көмө, эрэллээх эркин, дугда-хахха буолуоххайын диэн ыҥырабыт.
Иван РАХЛЕЕВ, СӨ 32№-дээх Баһаары утары охсуһар Тааттатааҕы этэрээтин начальнигын солбуйааччы.

Поделиться: