Игидэйдэр бырабыыталыстыбаҕа улаханнык махтаннылар

228

Иккис күн СӨ тутууга министрэ П.А.Аргунов салайааччылаах отчуоттуур бөлөх Игидэй уонна Дьүлэй нэһилиэктэригэр сырытта. Бөлөх састаабыгар министри таһынан СӨ суолга управлениетын салайааччытын солбуйааччы А.А.Федоров, улуус баһылыга М.М.Соров, улуус Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ В.А.Охотин, улуус тэрилтэлэрин салайааччылара бааллар. Отчуоту министр П.А.Аргунов оҥордо.
Игидэй нэһилиэгин олохтоохторо, бастатан туран, Өлүөнэ өрүһү туоруур муоста тутуутун интэриэһиргээн ыйыталаспыттарыгар П.А.Аргунов бу муоста тутуута улахан стратегическай, Россия атын субъектарын кытта сибээстэһэр резервнэй суолталаах тутуу буоларынан, билигин экономическэй өттүнэн төһө көдьүүстээҕин ааҕар-суоттуур үлэ барарын, быйыл бырайыага оҥоһулла сылдьарын, онтон үбүлээһинэ быһаарыллыахтааҕын туһунан быһааран кэпсээтэ. Ити курдук үүт сыанатын үрдэтии боппуруоһа эмиэ көтөҕүлүннэ. Онуоха үүт сыанатын үрдэтэ турар кыах суоҕун, төһөнөн үрдэтэҕин да соччонон өссө наада буоларын, ол оннугар соҕотуопкалыыр тэрилтэлэр икки ардыларыгар күрэстэһии баар буолуохтааҕын, ол инниттэн улууска икки буолбакка уонча соҕотуопкалыыр тэрилтэ үлэлиэхтээҕин, оччоҕо бородууксуйаны оҥорон таһаарыы кээмэйэ, тутар сыана үрдүүр кэскилэ баарын туһунан эттилэр. Оттон улуус баһылыга М.М.Соров урукку өттүгэр ынах төбөтүгэр субсидия бэриллэр эрдэҕинэ маҕаһыыҥҥа олохтоох бородууксуйа суох буола сылдьыбытын, онон ТХМ салалтата бүтэһиктээх бородууксуйаҕа, ол эбэтэр соҕотуопкалыыр тэрилтэлэр оҥорон таһааран атыылаабыт бородууксуйаларыгар субсидия олохтуур боппуруоһу үөрэтэ сылдьарын туһунан эттэ.
Үлэ бэтэрээнэ И.М.Ефимов билигин сүөһүнү саастаах дьон көрөллөрүн, кинилэр тохтоотохторуна сүөһү ахсаана тосту аҕыйыыр туруктааҕын, онон кырдьаҕастарга үбүнэн көмө наадатын бэлиэтээн туран, уматык сыаната үрдүү турар кэмигэр ким сүөһү ииттиэҕэй диэн кытаанах ыйытыгы туруорда уонна тыа сиригэр үөскээбит быһыыны-майгыны билэр инниттэн үөһээ салалтаттан нэһилиэк аайы биирдии киһини таһааран, ый аҥаара дуу, ый дуу олордон үлэлэтиэххэ диэн этии киллэрдэ.
ОДьКХ филиалын маастара И.Г.Гермогенов тутуу үлэтигэр тендер ыытыллара үгүс мэһэйи үөскэтэрин, ол түмүгэр үбүлээһин хойутаан быһаарыллан, үлэ саҕаланыыта тардылларын, тулаайахтарга тутуллар дьиэлэр хаачыстыбалара олус мөлтөҕүн бэлиэтээтэ, ОДьКХ үлэһиттэрин хамнаһа кыратынан үрдэтэри, тыа сиригэр киин ититиигэ киирэр ыалларга көмө наадатын, сорох ардыгар Харбалаах чоҕун аҥаара боруода буолан, ыйааһыныгар оҕустарыы тахсарынан, туспа тариф олохтоноро наадатын туруоруста. Салгыы субсидияны сүөһү төбөтүгэр көрөргө, тыа хаһаайыстыбатын специалистарыттан ирдэбили күүһүрдэргэ, урут Грант ылан үлэлии олорор бааһынайдары салгыы өйүүргэ, бааһынайдарга, кооперативтарга хотону кредитинэн тутар оннугар, тутан баран, арендаҕа биэрэргэ этии киллэрдэ.
Орто оскуола учуутала В.К.Ефи-мова улууска В.Н.Протодьяконовка үөрэммит тыл үөрэхтээхтэрин барыларын түмэр кини аатынан төрөөбүт тылы үөрэтэр, сайыннарар киин тэриллэн эрэрин, маныаха улууска сөптөөх усулуобуйа баар буолбутун, ону олоххо киллэриигэ өрөспүүбүлүкэттэн өйөбүл оҥорору, Игидэй оскуолата саха тылын тирэх оскуолата буоларынан сөптөөх литературанан хааччыйыыга көмө наадатын, саха тылын үөрэтиигэ эбии чаас көрүллэрин туруоруста.
Кэпсэтии кэмигэр омук сириттэн дьон киириитин аччатыыга өрөспүүбүлүкэ өттүттэн туох үлэ барарын туһунан ыйытыы киирбитигэр П.А.Аргунов тастан киирэр омуктары аҕыйатыыга былааннаах үлэ ыытылларын, ол түмүгэр кытайдар биллэ аҕыйаабыттарын, оттон Евразийскай союзка киирэр судаарыстыбалар олохтоохторо: армяннар, киргизтэр, белорустар, казахтар кэлэн үлэлииллэригэр хааччах суоҕун туһунан быһааран биэрдэ. Нэһилиэк олохтоохторо салгыы геологтар улуус сиригэр-уотугар тугу көрдүүллэрин, АЗС аһыллыытын, киин ититиигэ холбоммот ыаллар боппуруостарын, нэһилиэк улуус Сэбиэтигэр депутата А.А.Марков электроотоплениены киллэрии уонна тарибы субсидиялааһын туһунан ыйыталастылар. Онуоха Таатта, Чурапчы, Уус Алдан улуустарын сиригэр-уотугар «Росгеология» «Якутгеологияны» кытта федеральнай госконтрагынан дуогабар түһэрсэн үлэлии сылдьарын, АЗС аһыллар буоллаҕына ороскуотун сабар буолуохтааҕын, оттон киин ититиигэ холбоммокко хаалбыт ыалларга уһуннук умайар оһоҕу атыылаһалларыгар үбүнэн көмө оҥоһуллуон сөбүн, электроотоплениены киллэрэргэ киин электрическэй ситим кыамтата эппиэттээбэтинэн уокка холбонор оһохтору туруорунар кыаллыбатын, Бүлүү эҥээр улуустары ГЭС хааччыйар буолан, электроотоплениеҕа холбонор кыах баарын, тариба 90 харчыга тэҥнэһэрин, илин эҥээргэ оннук тарибы олохтуур кыах суоҕун туһунан эттилэр.
Нэһилиэк олохтооҕо В.К.Матанна-нов билигин эт, үүт үгүс бырыһыанын кэтэх хаһаайыстыбалаах ыаллар, бааһынайдар оҥорон таһаарал-ларынан, тэрээһиннээх хаһаайыс-тыбалар ылар өлүүлэрэ кыратынан, «Чэбдигирдии» программанан бааһынайдар эмиэ туһаналлара наадатын туруоруста. Кини итини тэҥэ уматык атыылаһар харчыта суох буолан, сүөһүтүн эһэр туһунан толкуйдаан эрэрин, онон үүт, эт субсидиятын үрдэттэххэ эрэ дьон сүөһү иитэргэ интэриэһэ үрдүүрүн, олохтоох бородууксуйа элбиир туруктааҕын, Алтай этэ, үүтэ кэлэр буолан, үөһээ салалта тыа хаһаайыстыбата сайдарыгар кыһамматын, тыа сиригэр үлэ суох буолан, ыччат тохтооботун, Граны сотор, субсидияны аччатар оннугар өссө элбэтэр наадатын туһунан эттэ.
Оттон нэһилиэк баһылыга Р.А.Захаров былырыыҥҥы отчуот түмүгүнэн 6 туруорсуу толорууга ылыллыбытыттан иккитэ туолбутун, иккитэ дьылҕата биллибэккэ сылдьарын иһитиннэрдэ. Салгыы «Билайн» сотовай сибээс үлэтин күүһүрдэргэ ыытыллыбыт үлэ ороскуотун төлөбүрүгэр үп суоҕунан, хайыһар суолун оҥорорго «Буран» булуутугар көмө көрдөстө, детсад дьиэтин бырайыагын оҥорторору, үүт субсидиятын үрдэтэри туруоруста.
Тутуу министрэ П.А.Аргунов кэпсэтиини түмүктүүрүгэр тендери ыытыы федеральнай киини кытта мөккүөр сүрүн хайысхата буоларын, маны монополияны утары охсуһар федеральнай сулууспа хонтуруоллуурун, ОДьКХ үлэһиттэрин хамнаһа былаан быһыытынан 30 % үрдүөхтээҕин, Харбалаахтан тиэллэр чох хаачыстыбата мөлтөх буоллаҕына акт оҥоһуллан, онно олоҕуран ыйааһын түһэрсиллиэхтээҕин, тулаайахтар дьиэлэрэ Үөрэх министерствотын сүнньүнэн тутуллар эрдэҕинэ кв. м сыаната кыра буолан, хаачыстыбата суох тутулла сылдьыбытын, Тутуу министерствота ылыаҕыттан хаачыстыба тупсубутун туһунан эттэ, хотону арендаҕа биэрэр туһунан этиини кытта сөпсөстө.
Игидэй нэһилиэгин олохтоохторо оскуола, квартальнай котельнай тутуллубуттарынан бырабыыталыстыбаҕа улаханнык махтаннылар уонна үлэҕэ «үчүгэй» сыананы туруордулар.

Н.ИОВЛЕВ.

Поделиться: