Баайаҕалар иһэр уу, балыыһа тутуутун быһаарары туруорсаллар

207

Улууска бастакы күн СӨ доруобуйа харыстабылыгар министрин солбуйааччы Л.И.Вербицкая салайааччылаах бырабыыталыстыба отчуоттуур биригээдэтин иккис бөлөҕө Баайаҕа уонна Уолба нэһилиэктэринэн сырытта. Онно сөп түбэһиннэрэн улуустааҕы киин балыыһа кылаабынай бырааһа С.В.Кононова бөлөх салайааччыта Л.И.Вербицкаяҕа Баайаҕа учаастактааҕы балыыһатын дьиэтигэр-уотугар сырытыннаран, илэ көрдөрөн, саҥа дьиэ тутуллара наада буолбутун итэҕэттэ.
Баайаҕаҕа, Уолбаҕа сылдьыбыт биригээдэ састаабыгар СӨ инновацияҕа, цифровой сайдыыга уонна инфокоммуникационнай технологияларга министрин солбуйааччы Е.Р.Макаров, СӨ экологияҕа министрин солбуйааччы Э.В.Пихтин, СӨ суолга уп-равлениетын салайааччытын солбуйааччы А.А.Федоров, РНА Саха сиринээҕи салаатын научнай сотруднига В.П.Будикин, улуус баһылыгын солбуйааччылар И.А.Сивцева, А.Г. Потапов уонна улуус тэрилтэлэрин салайааччылара сырыттылар. Отчуоту бөлөх салайааччыта Л.И.Вербицкая иһитиннэрдэ.
Баайаҕа нэһилиэгэр иһэр уу кыһалҕата турбута ыраатта. Онон бастакы ыйытыылара быһыттар тутууларыгар туһуланна. Онуоха Баайаҕа быһытын өрөмүөнүгэр үп көрүллүбүтүн, Баайаҕа үрэҕэр тутуллуохтаах быһыт бырайыак-сметэ докумуона оҥоһуллубутун, экспертизаны ааспытын, онон быһыт тутуута саҕаланар кыахха киирбитин туһунан эттилэр. Онтон Л.И.Вербицкая балыыһа тутуутун СӨ 2020-21 сс. программатыгар киллэртэриигэ үлэ барарын, билигин бырайыак оҥоһулла сылдьарын, бу тутуу барарынан сибээстээн быйылгы отчуот кэнниттэн СӨ тутууга министрэ П.А.Аргунов тус бэйэтинэн кэлэн, олохтоох салалтаны кытта көрсөн, боппуруоһу быһаарыахтааҕын туһунан этэн, олохтоохтору үөртэ.
Олохтоох оскуола учуутала О.Н.Макарова ааспыт сыллаахха өрөспүүбүлүкэ бюджетыгар профицит үөскээбитин, ол эбэтэр үп тоҕо ситэ туһаныллыбатаҕын, биир хоту улууска айылҕа ураты көстүүтэ буолбутун, күрүлүүр күнүс халлаан түүҥҥүлүү хараҥаран ылбытын, бу туохтан буолбутун, «Туймаада-нефть» заправкалыыр пууна чааһынайга баран эрэринэн сабыллар куттала баарын туһунан ыйыталаста. Маныаха Л.И.Вербицкая Ил Дархан А.С.Николаев үлэҕэ киирээт, федеральнай структуралары кытта күүскэ үлэлэһэн эбии үп киирбитин, доруобуйа харыстабылыгар страхование тэрилтэлэрин үбүлээһиннэрин расчеттарыгар индексациялааһыны уларытары туруорсуу түмүгэр 6,6 млрд. солк. эбии кэлбитин, ону тэҥэ үбү-харчыны туһаныы көдьүүһүн үрдэтиигэ болҕомто ууруллар буолбутун түмүгэр үп киириитэ улааппытын чуолкайдаата. Оттон хоту улууска хара былыт сабардааһына айылҕа ураты көстүүтэ буоларын, итинник көстүү Америка континенын дойдуларыгар сотору-сотору кэлэн ааһарын туһунан эттилэр. Оттон АЗС чааһынай илиигэ барбытын да иһин, бырабыыталыстыба да, улуус да салалтата уматыга суох хаалларыа суоҕа диэтилэр.
Баайаҕаҕа «Мегафон» сибээһин мөлтөҕө ахтылынна, оптоволокно хаһан кэлэрэ, цифровой телевидение киириитэ дьону интэриэһиргэтэр эбит. Онуоха «Мегафон» радиорелейнэй ситиминэн үлэлиирин, канала хааччахтааҕын, онон телефонунан туһанар киһи ахсаана элбээтэҕин аайы хаачыстыбата мөлтөөн иһэрин, оттон Тааттаҕа оптоволокно ситимин «Импульс» диэн чааһынай тэрилтэ тардарын, билигин Амма эҥээр нэһилиэктэргэ ситими тардан бүтэрэн эрэрин, онтон салгыы Баайаҕа диэки тиийэргэ эрэннэрэллэрин туһунан эттилэр. Оттон 20 каналлаах цифровой телевидениени өрөспүүбүлүкэ нэһилиэнньэтин 95 %-на көрөр буолбутун, ол эрээри Баайаҕа бу программаҕа хапсыбакка хаалбытынан, нэһилиэк олохтоохторо өрөспүүбүлүкэни кытта дуогабардаах 40 каналлаах «Телекарта», 21 каналлаах «НТВ+» оператордар өҥөлөрүн туһаналларыгар, кинилэр Дьокуускайдааҕы хонтуораларыттан 40 % чэпчэтиилээх оборудование атыылаһан туруорунан, оттон тэриэлкэлээх дьон телефонунан сибээстэһэн, нэһилиэктэрин этэн туран, ити оператордар социальнай тарифтарын туһаналларыгар сүбэлээтилэр.
Баайаҕаттан улуус Сэбиэтин депутата С.Н.Андросов суол оҥоһуутун, муоста тутуутун туһунан ыйыталаста. Онуоха быйыл өрөспүүбүлүкэттэн 8, улуустан 1,5 мөл. солк. утары үбүлээһин көрүллэн, бырайыак оҥоһулла сылдьарын, «Тыа сирин сирин-уотун туруктаахтык сайыннарыы» программа сүнньүнэн Баайаҕа суолун тутуутугар 350 мөл. солк. көмүскэммитин, салгыы суол тутуутун үбүлээһини федеральнай программаҕа киллэртэрэргэ үлэ барарын чуолкайдаатылар.
Баайаҕалар даҕаны, атын нэһи-лиэктэр олохтоохторо даҕаны бырабыыталыстыба отчуоттуур биригээдэтин састаабыгар ТХМ-тан биир да бэрэстэбиитэл суоҕуттан улаханнык хомойоллорун биллэрдилэр. Отчуокка сылдьыбыт дьон итини тэҥэ сир баайын хостуур тэрилтэлэр өрөспүүбүлүкэҕэ тугу туһалыылларын, сыана, ордук уматык сыаната күн-түүн ыарыы турарын ыйыталлар, ол түмүгэр дьон-сэргэ олоҕо-дьаһаҕа тупсубатын, учаастактааҕы балыыһа 100-тэн тахса сыллааҕыта тутуллубут балыыһа дьиэтигэр үлэлии олорорун, оччолорго 50 куойкалаах балыыһа билигин үс эрэ куойкалаах хаалбытын улахан итэҕэс быһыытынан сыаналаатылар уонна «ол кэннэ сайынныбыт диэххэ сөп дуо, бырабыыталыстыба үлэтигэр киһи үчүгэй сыананы туруоруон туттунар» дэһэ хааллылар. Маныаха Л.И.Вербицкая кэлин кэмҥэ улахан промышленнай хампаанньалар киллэрэр нолуоктарын суотугар өрөспүүбүлүкэ бюджета улаата турарын, өрөспүүбүлүкэ салалтата, чуолаан А.С.Николаев ити хампаанньалартан нолуогу таһынан социальнай эйгэҕэ көмө оҥороллорун ирдиир буолбуттарын уонна ону сокуон нуормата оҥорорго үлэ бара турарын, оттон медицинскэй өҥөрү оҥоруу куойка ахсааныттан тутулуга суоҕун, үрдүк технологиялаах медицинскэй өҥөнү оҥорор инниттэн кииннээһин барарын, бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлэ В.В.Солодов кэлэ сырыттаҕына Таатта улууһугар диагностическай киини арыйыы боппуруоһа көтөҕүллүбүтүн, ону кини өйөөбүтүн, онон бу хайысханан үлэ барыахтааҕын туһунан эттэ.
Кэпсэтиигэ бастакынан тыл ылбыт олохтоох детсад сэбиэдиссэйэ К.К.Мандаров саҥа детсад дьиэтин тутуутун, АЗС үлэтин сүрүннүүрү туруоруста. О.Н.Макарова улууска сүрэх-тымыр ыарыыларын эмтиир киин аһыллара наада буолбутун туруоруста, инсультаабыт дьону Майаҕа илдьэр ырааҕын санатта. Үөрэхтээһиҥҥэ, тыа сирин оскуолаларыгар улахан болҕомто наада буолбутун, учууталлар хамнастара аһара кыратын, ол түмүгэр эдэр учууталлар уурайалларын, интернет скороһа бытаанын, сибээс мөлтөҕүн, суол суоҕун, ол иһин эдэр дьон үчүгэй усулуобуйалаах киин сирдэргэ көһөн баралларын туһунан эттэ уонна Кытайга баран-кэлэн иһэн көрбүтүнэн, Дальнай Восток регионнарыгар нуучча дэриэбинэлэрин олохтоохторо олус ыараханнык олороллорун, онно холоотоххо Саха сиригэр дьон-сэргэ туруктаахтык олорорун, маныаха бырабыыталыстыба үтүөтэ-өҥөтө баарын бэлиэтээн туран, үлэни «үчүгэйинэн» сыаналыырга эттэ.
Үлэ бэтэрээнэ С.С.Иванов нэһи-лиэккэ иһэр, туттар уу кыһалҕата улаханынан Киэҥ Сыһыы быһытын бастакы уочарат оҥорору, үүт субсидиятын үрдэтэри, от үлэтин кэмигэр оттуур-мастыыр дьоҥҥо субсидия биэрэри, нэһилиэккэ уу баһар массыынаны биэрэри, күрүөлээһин тутуутун ыытары, квартальнай котельнай турбатыттан тохтор күлү аччатар оборудованиены туруорары, нэһилиэги «Суһал көмө» массыынатынан хааччыйары туруоруста уонна үлэни «ортонон» сыаналаата. Ол эрээри мунньахха сылдьыбыт дьон үлэни «үчүгэйинэн» сыаналаан тарҕастылар.

Н.ИОВЛЕВ.

Поделиться: