Үктэтии миэлиҥсэ чөлүгэр түһэрилиннэ

14

СӨ Ил Дархана Таатта улууһугар ыалдьыттаата
Бу күннэргэ Таатта улууһугар СӨ Ил Дархана А.С.Николаев кэргэнинээн Л.В.Николаевалыын ыалдьыттаан бардылар. Кинилэр дьыалабыай сырыыларын Тыараһа нэһилиэгиттэн саҕалаатылар. Биллэрин курдук бу нэһилиэккэ быйылгыттан таас оскуола уонна улахан кыамталаах квартальнай котельнай тутуулара саҕаламмыта. Өрөспүүбүлүкэ аҕа баһылыга А.С.Николаев нэһилиэккэ сылдьан, бу тутуулар хаамыыларын кытта билистэ, улуус, нэһилиэк салалталарын, тутааччылары кытта көрсөн кэпсэттэ. Котельнай тутуута быйыл бүтэн үлэҕэ киирэр турукка киирбит, оттон оскуола тутуутун ыыта сылдьар «Монтажник» ПК салайааччыта А.М.Ханин быйылгы үлэ кээмэйин толорор кыахтаахтарын, билиҥҥи туругунан графиктан хаалыы суоҕун, эһиил үлэҕэ киллэрэр кыах баарын билиһиннэрдэ.
Салгыы ил дархан уонна кинини арыаллыыр дьон Чөркөөх сэлиэнньэтигэр айанныыллар. Биллэрин курдук быйыл өрөспүүбүлүкэҕэ Сомоҕолоһуу сыла биллэриллибитинэн А.С.Николаев уонна кини кэргэнэ Л.В.Николаева ыам ыйыгар Саха сиригэр баар историческай, культурнай нэһилиэстибэ пааматынньыктарын чөлүгэр түһэрэр үлэни ыытарга акция биллэрбиттэрэ уонна бастакынан тус бэйэлэрин үптэрин уган, Чөркөөхтөөҕү этнография, история музейыгар баар үктэтии миэлиҥсэни чөлүгэр түһэртэрэн, бу акция олоххо киириитин көҕүлээбиттэрэ, өрөспүүбүлүкэ салайааччыларын, кыахтаах дьонун бу акцияҕа кыттыһалларыгар ыҥырбыттара. Дьэ, ол миэлиҥсэ сайын устата чөлүгэр түһэриллэн, атырдьах ыйын 30 күнүгэр үлэҕэ киирдэ. Ити үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ Николаевтары кытта музей объектарын чөлүгэр түһэрэр үлэҕэ кыттыһарга баҕаларын биллэрбит өрөспүүбүлүкэ, улуус салайааччылара, музей попечителлэрэ кыттыыны ыллылар.
Ыалдьыттары былыргы кэм таҥаһын-сабын таҥныбыт тыа дьонун олоҕун-дьаһаҕын дьүһүйэн көрдөрөр П.В.Толстяков аатынан Чөркөөхтөөҕү народнай театр артыыстара үөрэ-көтө көрүстүлэр, кэлбит ыалдьыттары үктэтии миэлиҥсэҕэ мэлийтэриллибит бурдуктан астаммыт алаадьынан, лэппиэскэнэн, саламаатынан айах туттулар, миэлиҥсэҕэ баайыллыбыт оҕуһу хаамтаран, миэлиҥсэни үлэлэтэн көрдөрдүлэр.


Ити кэнниттэн үөрүүлээх тэрээһин алгыһа саҕаланар. Алгыһы норуот маастара, СӨ П.А.Ойуунускай аатынан государственнай бириэмийэтин лауреата Б.Ф.Неустроев-Мандар Уус толордо. Кини аал уотун уматан, арыылаах алаадьынан, кытыт биэ кыынньа сылдьар кымыһынан айах тутта уонна үөһээ айыылартан уйгу-быйаҥ олоҕу көрдөстө. Алгыс сиэрин-туомун кэнниттэн СӨ Ил Дархана А.С.Николаев тыл ылар:
— Бу ытык киһибит Суорун Омоллоон туппут музейыгар ХVIII-ХIХ-с үйэҕэ тутуллубут мас тутуулар түмүллэн, дьон-сэргэ көрүүтүгэр тураллар. Кини муударай киһи буолан, инникини өтө көрөн, саха омук архитектуратын, саха омуга Россия дойду хоту, илин өттүн, Алясканы баһылыырыгар улахан оруолу ылбытын көрдөрөр музейы туппута. Музей омук бэйэтин историятын билэригэр, өйдүүрүгэр көмө буолар. Өрөспүүбүлүкэҕэ 1800-тэн тахса культурнай нэһилиэстибэ пааматынньыга баар, хомойуох иһин, үксэ мас тутуу. Онон ууттан, ардахтан улаханнык айгыраан, ахсааннара сылтан сыл аҕыйаан иһэр. Ол иһин уонна быйыл саас пааматынньыктары харыстыыр департамент салайааччыта Н.Макаров тыл быктарбытын ылынан, кэргэмминээн сүбэлэһэн, Чөркөөхтөөҕү музейга турар үктэтии миэлиҥсэни чөлүгэр түһэрэргэ быһаарыммыппыт. Ону олоххо киллэрбит тутааччыларга махтанабыт. Миэлиҥсэ хайдах үлэлиирин көрдүбүт. Оҕус хаамта да үлэлээбитинэн, бурдугу тардыбытынан барар. Бу тутуу сахалар мындыр өйдөрүн, хайдахтаах да ыарахан түгэнтэн тахсар кыахтаахтарын көрдөрөр. Бу курдук история пааматынньыктарын салгыы чөлүгэр түһэриэхпитин наада, — диэн туран А.С., Л.В.Николаевтар «Уран» дизайн студия салайааччыта В.В.Яроевка Махтал сурук туттардылар.
Улуус баһылыга М.М.Соров бэйэтин этиитигэр А.С.Николаев этиитин толору өйүүрүн, улуус дьоно-сэргэтэ Николаевтар бачыымнарыттан ис-истэриттэн үөрбүттэрин биллэрдэ уонна бу музей үлэҕэ киирбитэ 40-тан тахса сыл буолбутун, сылга тыһыынчанан киһи сылдьарын, былырыын, Ойуунускай үбүлүөйдээх сылыгар 10-тан тахса тыһыынча киһи ыалдьыттаан ааспытын, омук сириттэн тиийэ кэлэн көрөллөрүн, биир биллэр-көстөр учуонай еврейдэр Иерусалимнаах, мусульманнар Меккэлээх буоллахтарына, сахалар түмсэр сирдэрэ Таатта диэн эппитин санатта. Кини бу объектар эргэрбиттэрин туһунан өссө сэбиэскэй кэм саҕаттан этиллэрин, дьэ, ону быйыл Николаевтар хаһан да умнуллубат, үйэлэргэ хаалар акцияны биллэрэн, улахан хамсааһыны таһаарбыттарын иһин махтанна. Кинилэр холобурдарын батыһан улуус улахан тэрилтэлэрин салайааччылара И.И.Бочонин, А.М.Ханин, П.Д.Рахлеев, ону сэргэ тус бэйэтэ уонна улуустан төрүттээх Дьокуускай куоракка үлэлиир-олорор чааһынай тэрилтэлэр салайааччылара, биирдии объегы ылан, чөлүгэр түһэрэргэ, музейга попечитель буоларга быһаарыммыттарын, Суорун Омоллоон төрөөбүт-үөскээбит, олорбут Ытык Таҥаһа алааһыгар турар 8 объект олус эргэрбиттэрин ОДьКХ министрэ Д.Д.Садовников уонна ОДьКХ ГУП генеральнай директора В.С.Чикачев чөлүгэр түһэрэргэ ылыммыттарын иһитиннэрдэ уонна улахан махталын тириэрдэн туран, барыларын дьон-сэргэ иннигэр тахсан көстөллөрүгэр көрдөстө уонна бу тэрээһин буруйдаахтарын Айсен Сергеевиһы, Людмила Валериевнаны бу үйэлэргэ хаалар кэрэ-бэлиэ түгэни үйэтитэн, миэлиҥсэ эркинигэр саайыллыбыт мемориальнай дуосканы арыйалларыгар ыҥырар. Дуоска арылынна, иккис тыынын ылбыт, чөлүгэр түһэриллибит миэлиҥсэ дьон-сэргэ көрүүтүгэр арылынна. Салгыы улуус күөн туттар киһитэ Б.Ф.Неустроев-Мандар Уус Николаевтар дьиэ кэргэттэригэр история пааматынньыктарын чөлүгэр түһэриигэ улахан көмөлөрүн бэлиэтиир Туоһу суругу туттарда.
Бүтэһиккэ, тэрээһин кыттыылаахтара миэлиҥсэ иһигэр киирэн, хайдах үлэлиирин, бурдугу төһө бэркэ мээккэлиирин үчүгэйдик сыныйан, иҥэн-тоҥон, бэл диэтэр мээккэлэммит бурдугу амсайан көрдүлэр.


Эбиэт кэнниттэн тэрээһин Чөркөөхтөөҕү музей административнай дьиэтигэр салҕанан барда. Манна музей объектарын чөлүгэр түһэрэргэ баҕаларын биллэрбит салайааччылары, попечителлэри кытта дуогабар түһэрсиитин сиэрэ-туома ыытылынна. Ол курдук дуогабарга улуус өттүттэн улуус баһылыга М.М.Соров, Ем. Ярославскай аатынан музей директора Н.Д.Бугаев, пааматынньыктары харыстыыр департамент салайааччыта Н.А.Макаров, попечителлэр өттүлэриттэн «Скангрупп» салайааччыта Н.И.Акимов туос ураһаны, «Мясной двор» салайааччыта С.И.Петров аҕыс кырыылаах бабаарынаны, «Тааттаавтодор» ААО генеральнай директора И.И.Бочонин Э.К.Пекарскай балаҕанын, «Мас-арт» ХЭО директора Н.Н.Федотов уус дьиэтин, «Төлөн» ААО генеральнай директора П.Д. Рахлеев В.М.Ионов оскуо-латын, «Монтажник» ПК салайааччыта А.М.Ханин В.Г.Короленко дьиэтин, «Бигэ» ХЭО салайааччыта А.И.Неустроев П.А.Алексеев балаҕанын, «Горизонт» тэрилтэ салайааччыта В.А.Данилов В.Ф.Трощанскай балаҕанын, «Уран» дизайн студия салайааччыта В.В.Яроев олоҥхо балаҕанын чөлүгэр түһэрэргэ баҕаларын биллэрэн, дуогабарга илии баттаатылар.
Бу тэрээһиҥҥэ сылдьыбыт дьон ытыктыыр киһибит Суорун Омоллоон туттарбыт музейын объектара чөлүгэр түһэр кыахха киирбиттэриттэн бары да улаханнык үөрэн-көтөн, сүргэлэрэ өрө көтөҕүллэн тарҕастылар.
Н.ИОВЛЕВ.

Поделиться: