Ахтар-саныыр тэрилтэбит үтүөкэн тэрээһинэ

17

Сайын барахсан биир үтүө күнү бэлэхтээбититтэн олус диэн үөрэн суруйан эрэбин. Атырдьах ыйыгар Хадаайы музейын балаҕаныгар араас кэмнэргэ олох-дьаһах комбинатыгар үлэлээбит үтүөкэн дьон мустан, улахан көрсүһүү тэрийдилэр, барыта сүүсчэкэ үлэһит кэлбит.
Өр сылларга комбинат директорынан, производственнай управление начальнигынан үлэлээбит 85-с хаарын санныгар түһэрбит, норуот маастара Ж.Н.Осипов куораттан тахсан, аал уоту аһатан, алҕаан айах тутта. Ыраахтан-чугастан тоҕуоруһа мустан, үлэлээбит сылларбытын истиҥник, иһирэхтик ахтыһа-ахтыһа ыллаан-туойан, үҥкүүлээн, оһуохайдаан дуоһуйа сынньанныбыт. Бэйэ оҥоһуктарынан быыстапка тэрилиннэ. Биһиги комбинаппытыгар араас сылларга үөрэхтэрин бүтэрэн ананан кэлэн үлэлээбит иистэнньэ² кыргыттар Хаҥаластан, Уус Алдантан, Горнайтан, Намтан, Дьокуускай куораттан, Мэҥэ Хаҥаластан кэлэн, үөрүүбүтүн өссө үрдэттилэр. Молдавияттан, Сунтаартан, Дьокуускайтан эҕэрдэ суруктары ыыппыттарын ааҕан доргуппуттара, олус долгутуулаах, үөрүүлээх түгэн буолла.
Быйыл олох-дьаһах комбината тэриллиэҕиттэн иистэнньэҥинэн үлэлээбит А.Н.Харайдановà 90 сааһын туолла. Таатта нэһилиэгин бэтэрээннэрин сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ М.Е.Бондарева улуус дьаһалтатын аатыттан «Ытык саас» диэн анал үрүҥ көмүс бэлиэни үөрүүлээх быһыыга туттарда. Үлэ бэтэрээннэрэ Х.М.Кычкин, Л.Т.Захарова «Улуус сайдыытыгар кылаатûн иһин» уонна «Общественнай үлэтин иһин» анал бэлиэлэри туттулар. Өр сылларга таһаарыылаахтык үлэлээбит бэтэрээннэргэ улуустааҕы дьахтар сэбиэтин аатыттан М.М.Аммосова, улуустааҕы бэтэрээннэр сэбиэттэрин (С.И.Беркина), нэһилиэк дьаһалтатын (Е.И.Павлов), коллектив аатыттан махтал суруктарын, өйдөбүнньүк бэлэхтэрин туттардылар.
Көрсүһүү олус истиҥ, тэрээһинэ күүстээх. Сүүсчэкэ киһиэхэ аһы-үөлү тэрийии манан аҕай дьыала буолбатах. Өссө бэтэрээннэргэ өйдөбүнньүк бэлэхтэр, харчынан көмөлөр оҥоһулуннулар. Кырдьаҕастар бары ыҥырыллан дуоһуйа сырыттыбыт.
Бу үлүгэрдээх тэрээһин үбүн-аһын — барытын бэйэлэрэ баҕа өттүнэн тэрийбиттэр. Киһи сөҕөр эрэ. Ас-үөл дэлэй. Ол курдóк тоҥ эмис биэ этэ, хаһата, быара баар, иһи, хааны сылаастыы сиэтибит. Кус, куобах, эмис биэ этэ. Ону таһынан араас ас дэлэй, остуол хотойорунан. Өтөрүнэн маннык кэрэ, истиҥ көрсүһүүгэ сылдьа иликпин.
Ама даҕаны ааспытын иһин олус кыахтаах тэрилтэ ыһыллан хаалбыта саныырга ыарахан. Икки мэндиэмэннээх икки дьиэ, хонтуора тобус-толору үлэһит буолара. Ону таһынан нэһилиэктэргэ филиаллар аһыллан үлэлээбиттэрэ. Олох-дьаһах комбинатыгар бары биир киһи курдук үлэлээн, пятилетка былаанын куруутун аһара толорон, республикаҕа элбэхтик ааппыт ааттаннаҕа. Ону барытын каадыры аттаран туруорууну сатабыллаахтык дьаһайан Ж.Н.Осипов үлэлээбитэ. Үлэни-хамнаһы билэрэ бэрт буолан, үлэ күөстүү оргуйбута. Олох-дьаһах комбинатыгар бэйэтигэр пилорама баар буолан, үлэһиттэри олохсутар сыалтан уопсай дьиэлэр тутуллубуттара, үлэһиттэр кэтэх дьиэлэрин тутталларыгар пиломатырыйаалынан, техниканан көмө оҥоһуллара.
Быйылгы көрсүһүү тэрээһинигэр хамыыһыйа тэриллэн, ис дууһаларыттан, ымсыыран баҕаран туран үлэлээбиттэр. Элбэх араас тэрээһини тэрийэ үөрэхтээх буоланнар барытын ситэрэн-хоторон тэрийбиттэр. Хамыыһыйа састаабыгар О.П.Варламова, Р.С.Аржакова, С.Н.Федорова, Л.С.Кутугутова, А.П.Ючюгяева, О.М.Шамаева киирэн, сүүрбүттэр-көппүттэр. Ас хамыыһыйатыгар Е.Т.Павлова, Г.А.Дедюкина, А.Н.Оросина, М.П.Максимова үтүө суобастаахтык үлэлээбиттэр.
Көрсүһүүгэ сылдьыбыт дьон тэрийбит хамыһыыйаҕа махталлара улахан Өтөрүнэн көрсүбэтэх доҕор-атас дьон үөрүүлэрин киһи кыайан суруйбат. Ол курдук бэйэ бэйэҕэ истиҥ сыһыан, сүтэрсибити көрсүү, хайдах эрэ күүстээх энергияны үөскэттэ. Сорохтор үйэлэрин тухары бу тэрилтэҕэ ис дууһаларыттан ылсан, харыс да сири халбарыйбакка үлэлээбиттэрэ, мантан песнияҕа тахсыбыттара. Бэйэлэрин тэрилтэлэрин олус күүскэ саныыллар-ахталлар эбит. Ол да иһин ис сүрэхтэриттэн, бэйэлэрин баҕа өттүлэринэн маннык көрсүһүүнү тэрийдилэр. Бары бэйэлэрин кыахтарынан харчы бырахсан, аһын-үөлүн атыылаһан кырдьаҕастары үөртүлэр.
Начальникпыт Ж.Н.Осипов уруккутун курдук тэрээһиҥҥэ сүрүн оруолу ылбыта киһини үөрдэр. Дэлэй, минньигэс аһы аһаатыбыт диэн астынан кэпсэтэбит, киэí тутта кэпсиибит.
Бу көрсүһүүгэ истиҥ сыһыан баара, билигин даҕаны олох-дьаһах комбинатын хаһан даҕаны умнубаттара көһүннэ, ханныгын да иһин олохторун сорҕото, эдэр саас эрчимнээх кэмэ буоллаҕа. Үтүөкэн үөрүүнү, көрсүһүүнү тэрийбит, хаһан даҕаны умнуллубат үтүө түгэни бэлэхтээбит бастыҥ мааны дьоммутугар, үтүө доҕотторбутугар сиртэн халлааҥҥа диэри махтанабыт. Бары үтүөнү-кэрэни, доруобуйаны баҕарабыт, ити курдук куруутун түмсэ, тэрийэ, оҥоро сылдьыҥ, барахсаттарым!
Елена ХАРИТОНОВА, улуус бочуоттаах гражданина, норуот хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ.

Поделиться: