«Чуораанчык» уһуйаан тутуута тоҕо бытаарда?

30

Уһуйаан үлэһиттэрэ уонна төрөппүттэр долгуйаллар

Ытык Күөл килбэйэр киинигэр турар туһунан суоллаах-иистээх «Чуораанчык» оҕо уһуйааныгар 2016 сыл муус устар 27 күнүгэр, Государственность күнүгэр сөп түбэһиннэрэн историческай бэлиэ күн тосхойбута. Бу күн 1961 сыллаахха тутуллубут, хас да көлүөнэ оҕо-аймах иитиллэн тахсыбыт төрүт кыһатын оннугар саҥа уһуйаан тутуллар үөрүүлээх малааһына – акылаат түһэриитэ буолбута. Бэлиэ күҥҥэ СӨ Правительствотын салайааччылара, Ил Түмэн депутаттара уонна тутууну ыытар «Хотугу дьиэ» («Северный Дом») ХЭО, нэһилиэк дьоно-сэргэтэ түмсэн, көрөн-истэн, алгыстаах тылларын этэн, үөрэн-көтөн тарҕаспыттара.
Быйыл күһүн, былаан быһыытынан, икки мэндиэмэннээх 140 миэстэлээх оҕо уһуйаана аанын тэлэччи аһан, кырачаан уһуйуллааччыларыгар үтүө күн түстэниэхтээҕэ. Ол эрээри, диирбитигэр тиийэбит, тутуу хаамыытын чыпчаалыттан көрдөххө, олох бытархай үлэлэр хаалбыттарын кэннэ тутааччылар атырдьах ыйын ортотугар, этэргэ дылы үлэ хаамыытыгар кэппит таҥаста-рын-саптарын хаалларан, күнүскү аһылыкка барбыт курдук тахсан барбыттара… Үп-харчы суох – тутуу суох.
«Чуораанчык» оҕо уһуйаанын салайааччыта Галина Пантелеймоновна Готовцева икки уот икки ардыгар сылдьар курдук. Ол үп-харчы эккирэтиитин быыһыгар саҥа тутуллар объект ситэри-хомуру бүппэккэ, сүрүн хаһаайына, көрүүтэ-истиитэ суох турарыттан буолла. Дьиҥэр сүрүн хаһаайын «Чуораанчык», ол эрээри сокуонунан тутуу бүттэҕинэ, күлүүһүн туттаҕына эрэ толору бырааптаах хаһаайын буолар. Онон билигин тутааччылара суох улахан объект сир уонна халлаан икки ардыгар турар. Талбыт киһи киирэн көрүөн, кыыбаҕата киирдэҕинэ тутуу матырыйаалыттан да «бэриһиннэриэн» сөп курдук.
— Дьиҥэр уһуйааммыт тутуута олох кыраттан иҥнэн турар, — диэн кэпсиир Галина Пантелеймоновна. – Билигин ас таһаарар лифт уонна кафель тэлгээһинин сорох өттө хаалан турар. Уот-күөс, ититии өттө барыта тардыллан бэлэм турар. Бу сайын уруһуйга дьоҕурдаах түөрт үлэһити биэрэн көмөлөһүннэрдим. Уоппускаларын кэмигэр супту үлэлээтилэр. Икки мэндиэмэннээх дьиэ эркинин сыылла сылдьан, сытан эрэ эт илиилэринэн киистэнэн барытын уруһуйдаатылар. Дьиэбит тас олбуорун араас өҥүнэн кырааскалаан көмөлөстүбүт. Тугу ирдииллэр даҕаны барытын төһө кыайарбытынан көмөлөһө олоробут. Бу 2015 сыл күһүнүттэн уһуйааммыт икки сиринэн тарҕаһан үлэлии олорор. Манна, лицей хаһаайыстыбаннай дьиэтигэр саамай элбэх оҕо сылдьар, иккиспит чааһынай тэрилтэ дьиэтин арендаҕа ылан олоробут. Көрөрүн курдук оҕо уһуйааныгар олох сөбө суох дьиэ. Физкультура, араас утренниктарбыт — барыта бу көрүдүөргэ ыытыллаллар. Быйыл миэстэ суох буолан эбии набор оҥорботубут, эбиитин дьиэбит-уоппут кыараҕаһыттан биир бөлөх оҕолоро дьиэлэригэр күһэллэн олороллор, — диир.
Саҥа оҕо уһуйааныгар киирэр аантан саҕалаан барыта бетонунан, араас өҥнөөх билииткэлэринэн тэлгэтиллибиттэр. Арай оҕо былаһаакката баар буолуохтаах сирэ аһаҕас турар. Галина Пантелеймоновна этэринэн, билигин сылаас эрдэҕинэ оҕо былаһаакката туруохтаах сиригэр бетон үлэтэ бүтэн-оһон оонньуур оҥоһуктара, сыырдара, хачыаллара, спортивнай турникеттара кэлэн таҥыллыахтаах эбиттэр. Маны таһынан септик дьаамата уунан туолбутун хачайдаан ыраастыахтаахтар эбит. Уһуйаан саҥа миэбэллэрэ, анал оборудованиелара сорох өттө атыылаһыллан бэлэм тураллар диэн миэхэ И.М.Черемкин эппитэ. «Онон кыраттан иҥнэн турабыт. СӨ Правительствотын председателин бастакы солбуйааччы А.А.Стручков кэлэн уһуйааны көрөр, онно туруорсарым биир – оҕо уһуйаанын тутуутун бу күннэргэ бүтэртэрии», — диэн кэпсэтиибитин түмүктүүр.

А.А.Стручков: «Ыарахан, ол эрээри тутууну ситэриэхпит»

Балаҕан ыйын 18 күнүгэр улууспутугар «Чуораанчык» уһуйаан тутуутун хаамыыта бытаарбытын миэстэтигэр көрөөрү СӨ Правительствотын председателин бастакы солбуйааччы А.А.Стручков уонна туһааннаах министерстволартан, «Алмаасэргиэнбаантан» бүтүн делегация кэлэн көрөн, үөрэтэн бардылар.
Саҥа тутуллар уһуйаан иннигэр улуус салалтатын, үөрэх управлениетын уонна уһуйаан үлэһиттэрэ, төрөппүттэр, общественность кэлэн көхтөөх кыттыыны ылан, сытыы кыһалҕаларын эттилэр, туруорсуу суруктарын туттардылар.
«Хотугу дьиэ» ХЭО салайааччыта И.М.Черемкин тутуу кыраттан иҥнэн турарын, өскөтүн 8,5 мөл. солк. эбии көрүлүннэҕинэ ис өттүнээҕи үлэтин ситэриэхпит, оборудование сорох өттүн атыылаһыахпыт диэтэ. Билигин иһинээҕи үлэҕэ 12 үлэһит үлэлиирин туһунан эттэ. Бу тэрилтэ Төлөйгө, Төҥүлүгэ уонна Ытык Күөлгэ уһуйааннары тутар эбиттэр.
Бырабыыталыстыба председателин солбуйааччы А.А. Стручков тутулла турар уһуйааны көрөн-истэн баран, төрөппүттэри кытта аһаҕас кэпсэтиигэ кытынна. Онно кини эппитинэн, бу уһуйаан тутуутугар  урут эрдэ 187 мөл. солк. толору бэриллибитин, былаан быһыытынан 2017 сылга үлэҕэ киириэхтээҕэ диэн иһитиннэрдэ. «Көрүллү-бүт харчы ханна барбытын билбэппит», — диэтэ. Салгыы кини: «Бу уһуйаан чааһынай-государственнай кыттыгас тутуу быһыытынан ыытыллар. Билигин «Алмаасэргиэнбааны» кытта кэпсэтэн, бэдэрээòчиккэ 10 мөл. солк. эбии көрдөрдөхпүтүнэ аны балтараа эбэтэр икки ыйынан үлэҕэ киириэҕэ. Мин көрдөхпүнэ тутуу 90% ыытыллыбыт. ¥өрэх управлениета уһуйааҥҥа ылыллыбыт эрээри билигин миэстэтэ суох сылдьар оҕолору оҕо саадынан хааччыйарга үлэлэһиэхтээх», — диэн тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
Улуус баһылыга М.М. Соров мустубут дьоҥҥо туһаайан, республика үбүн-харчытын дьаһайар, баан эйгэтин хайысхатын салайар Алексей Александрович бэйэтинэн кэлэн тутууну көрбүтэ улахан эрэли үөскэтэрин эттэ. Дьокуускай куораттан кэлбит делегацияҕа нэһилиэк төрөппүттэрэ ордук балаҕан ыйын 1 күнүттэн уустук балаһыанньаҕа киирбиттэрин, оҕолорун үлэлэригэр илдьэ сылдьалларын туһунан эттэ. Чааһынай эбэтэр ыраах баар уһуйааннарга күн аайы таһаллара дьиэ кэргэн дохуотугар улаханнык охсорун быһаарда.
Уһуйааны көрүү кэнниттэн А.А.Струч-ков чопчу дьаһаллары биэрдэ. Олортон биирдэстэринэн ОДьКХ өттүттэн итиини объекка холбоон, иһинээҕи үлэлэри ситэрэ-хоторо туралларыгар уонна үөһэ бэлиэтээн ааспытым курдук билигин дьиэҕэ олорор оҕолору атын детсадтарынан хааччыйалларыгар сорудахтаата. Суббэдэрээòчит «Котлы Севера» ХЭО салайааччыта, Томпо Кириэс Халдьаайытын олохтооҕо Виктор Петрович Дьяконов тутуу хаамыытын үлэтин кэмигэр көрсүбүт кыһалҕатын эттэ. Ол курдук иһинээҕи сантехника үлэтин кэмигэр оҥороору Ытык Күөлгэ уонна Төҥүлүгэ тутуллар уһуйааннарга холбоон 12 мөл. 700 тыһ. солк. иэс киирбитин, билигин үс ыйга бааҥҥа төлүү илигин туһунан иһитиннэрдэ. Бу үөскээбит балаһыанньаҕа көмөлөһүҥ, быһаарыҥ диэтэ.
Бу курдук былаас уонна общественность өттүттэн далаһа ууруллан, «бытыга уһаары» гыммыт уһуйаан кыһалҕата миэстэтигэр көрүлүннэ. Салгыы А.А.Стручков салалтатынан кэлбит деëегация уонна улуус салалтата тутуу хаамыытын дьүүллэһэ сүбэ мунньахха бардылар.
С.ХАЛГАЕВА.

Поделиться: