Суорун Омоллоон: «Киһи норуотугар туһата үйэ уһунунан буолбакка, үлэ үйэлээҕинэн кэмнэнэр-кээмэйдэнэр»

28

  Бу Саха суруйааччыларыттан соҕотох Социалистическай Үлэ Дьоруойа, Саха Өрөспүүбүлүкэтин бастакы бочуоттаах гражданина, бөдөҥ общественнай деятель Дмитрий Кононович Сивцев – Суорун Омоллоон өспөт үөстээх этиитэ олох хаамыытынан толору дакаастана, итэҕэтиллэ турарыттан дойдулаах эрэ киһи барыта, сахабын дэнэр эрэ киһи бүтүннүүтэ киэн туттар.


Ол туоһутунан Суорун Омоллооммут төрөөбүтэ 114 сылын (балаҕан ыйын 14 күнэ) көрсө Арассыыйа 50 куораттарыгар тилийэ баран ыытылла турар норуоттар икки ардыларынааҕы фестиваль чэрчитинэн «Култуура» национальнай бырайыагынан арассыыйатааҕы «Том Сойер Фест» волонтерскай хамсааһын уонна өрөспүүбүлүкэтээҕи «Сохраним памятники» бырайыагынан ыытыллар «Suorun Omolloon FEST» үлэтэ саҕаламмыта буолла. Бырайыак бүтүн арассыыйатааҕы история уонна култуура пааматынньыктарын харыстыыр уопсастыба өрөспүүбүлүкэтээҕи салаатын, өрөспүүбүлүкэ волонтердарын Киинин, Саха өрөспүүбүлүкэтин култуураҕа пааматынньыктарын харыстыыр Департаменын, Саха өрөспүүбүлүкэтин култуураҕа уонна духовнай сайдыыга министиэристибэтин уонна Таатта улууһун дьаһалтатын былаанынан салаллар.
Балаҕан ыйын 5 күнүгэр ытык кырдьаҕас Чөркөөх сэлиэнньэтигэр Суорун Омоллоон сырдык аатын үйэтитэ, кини 1977 сыллаахха аһаҕас халлаан анныгар норуот күүһүнэн тэрийбит политическай сыылка мусуойугар өрөспүүбүлүкэтээҕи волонтерскай хамсааһын тэрийээччилэрэ, ыалдьыттар түмүстүлэр. Ол курдук, күүтүүлээх ыалдьыттарынан буоллулар Аҕа дойдуну көмүскүүр сэрии бэтэрээнэ, ССРС суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, «Полярная звезда»уордьан кавалера, поэт Петр Кириллович Конкин, общественнай деятель, суруйааччы Айсиэн Дмитриевич Сивцев- Айсиэн Дойду, СӨ култуураҕа нэһилиэстибэтин харыстыыр Департаменын салайааччыта Николай Афанасьевич Макаров уонна «Всероссийское общество охраны памятников истории и культуры » бүтүн Арассыыйатааҕы общественнай тэрилтэ Саха сиринээҕи салаатын бэрэссэдээтэлэ Руслан Васильевич Васильев .
Бу хамсааһын Саха сиригэр Суорун Омоллоонтон саҕаламмыта түбэспиччэ буолбатах. Ол туоһутунан 1981 сыллаахха кыраайы үөрэтээччи Е.Д.Андросов суруйан хаалларбыт «Музейы тэрийбит өҥөтө улахан» ыстатыйата буолар: «Саха народнай суруйааччыта, РСФСР уонна Саха АССР искусстволарын үтүөлээх деятеля Д.К.Сивцев — Суорун Омоллоон быйыл балаҕан ыйыгар 75 сааһын туолла. Биллэрин курдук. Суорун Омоллоон биир сүрүн үйэ аҥарыттан ордук кэм устата саха норуотун литературатын уонна искусствотын сайдыытыгар оҥорбут үтүөтэ сүҥкэн уонна элбэх өрүттэрдээх.
Суорун Омоллоон биир сүрүн үтүөтүнэн уонна патриотическай хорсун быһыытынан Чөркөөхтөөҕү политсыылка мемориальнай музейын тэрийбитэ буолар.
Мин бу музейы кэмэ суох кэрэхсиир уонна биһириир, оройуон элбэх ахсааннаах боростуой көннөрү үлэһит дьонноруттан биирдэстэрэ буоларым быһыытынан, музей туһунан бэйэм санаабын уонна баҕабын аҕыйах тылынан ахтаары гынабын.
Бу аһаҕас халлаан анныгар төрүттэммит, эдэр гынан баран, киэҥник биллибит музей быйыл күһүн түөрт сааһын эрэ туолар. Бу кылгас кэм устата музей республика бары муннуктарыгар үчүгэйдик биллэр эрэ буолбакка, бүгүн Советскай Союзка киэҥник биллэр музей буола үүнүүтэ бу Суорун Омоллоон сыламтата суох сүҥкэн үлэтин түмүгүнэн буолар.
Музей тэриллиэҕиттэн республика бары уһук оройуоннарыттан, куораттарыттан, Союз киин республикаларыттан дьон тиһигин быспакка кэлэн музейы көрөн астынан, дуоһуйан үөрэн-көтөн барыталыыллар. Олор быыстарыгар биһиэхэ былыр Саха сиригэр эрэһиэҥкэтэ суох хаайыыга олорон ааспыт сорох политссыльнайдар хос сиэннэрэ, аймахтара кэлэн бардылар.
Музей киэҥ баай экспозициялара уонна экспонаттара, уон тоҕус үйэтинээҕи былыргы саха материальнай уонна духовнай культуратын толору соҕус кэпсииллэринэн интэриэһинэйдэр, ордук былыргыны үчүгэйдик билбэт билиҥҥи эдэр көлүөнэ ыччаттарга кинилэр былыргы өбүгэлэрин ыар, хараҥа олохторун үөрэтэллэригэр, билэллэригэр сүҥкэн суолталаах. Музейга киирбит киһи улуу нуучча чулуу уолаттара Саха сиригэр сыылкаҕа олорбут саха норуотугар аан бастаан сырдыгы, кырдьыгы арыйбыт үтүөкэннээх сабыдыалларын илэ хараҕынан көрөн астынар, итэҕэйэр.
Бу музей сайдар, киэҥник тупсар кэскилэ инникитин эҥкилэ суох, аҥардас оройуоҥҥа, республикаҕа эрэ буолбакка Союз, аан дойду үрдүнэн биһиги олохпутун. культурабытын билиһиннэрэр, эдэр көлүөнэ ыччаттары өй-санаа, быһыы-майгы өртүнэн иитиитэ уһулуччулаах суолталаныаҕа.».
Чөркөөхтөөҕү музей директора Н.Е.Попов Суорун Омоллоон төрүттээбит музейын дириэктэринэн 2006 сыллаахтан хоннохтоохтук үлэлиир. Үлэ хайысхата киэҥ. Кэнники сылларга Николай Ефимович история пааматынньыктарын дьиэлэрин өрөмүөннэтиинэн утумнаахтык дьарыктанар. Ол курдук, биирдии история пааматынньыктарынан попечителлэр сыһыарылланнар сөргүтүү үлэтин саҕалаабыттара. Биир саамай бастакынан Сахабыт Сирин Ил Дархана Айсен Сергеевич Николаев миэлиҥсэни сөргүппүтэ дойдуга бэриниилээх буолууга үтүө холобур буолан, салгыы быйыл СӨ налоговай сулууспатын салайааччыта Алена Афанасьевна Федорова 1867 сыллаах тутууну өрөмүөннээһин үлэтин ыыттарда. Оттон бу күннэргэ этиллибит волонтерскай хамсааһынынан биир дойдулаахтарбыт Юрий Большаков (ООО «Охотный двор»), Дмитрий Могдоев (ООО «Меридиан») матырыйаалларынан хааччыйан, В.Ф.Трощанскай балаҕанын эһэтинэн аймаҕа Руслан Васильевич Васильев биригээдэнэн кэлэн, эмэҕирбит сирин бүтүннүүтүн көтүрэн, саҥардыы үлэтин ыыталлар. Бу үлэҕэ Дьокуускайтан кэлэ сылдьар 9 волонтер олохтоох дьону кытта балаҕан ыйын 11 күнүгэр бүтэрэр былааннаах үлэлииллэр.
Маны таһынан «Таатта улууһа» МО баһылыгын солбуйааччы И.А.Сивцева Саппыйа алааска турар Былатыан Ойуунускай биир дойдулаахтарын кытта тиһэх көрсүһүүтэ буолбут историческай сиригэр турар балаҕаны 10 спортсмен уолаттар сөргүтэ кэлиэхтээхтэрин, Э.К.Пекарскай балаҕана «Тааттаавтодор» (салайааччы И.И.Бочонин), Олоҥхо балаҕана убайдыы- бырааттыы Яроевтар, бабаарына И.И.Тарбахов көмөлөрүнэн 2020 сылга өрөмүөннэниэхтээхтэрин Н.Е.Попов кэпсээтэ.
Дьэ онон бу өрөспүүбүлүкэтээҕи «»волонтерскай хамсааһын үлэтин ытык Тааттаттан саҕалаабыта саамай оруннааҕа уонна улуу Суорун Омоллооммут төрөөбүт күнүн кытта дьүөрэлэспитинэн биир дойдулаахтарыгар өссө кэрэхсэбиллээх.

Анна ПОСЕЛЬСКАЯ. Хаартыскаҕа тэрээһин, үлэ хаамыытын түгэннэриттэн.

Поделиться: