Далбарай

 

МУУС УСТАР – АЙЫЫҺЫТ ЫЙА

Муус устар сааскы кэмҥэ түбэһэр. Ый ортотугар ириэрэр, ол кэнниттэн эргийэн кэлэр тымныылары хатааһын дииллэр. Бастакы хатааһын тоҥоттоох буолар. Хаар-муус хахтанар, оччоҕо таба, тайах сырыыта бытааран, тыаһыттар бултуу тахсаллар. Тураах кэлэр. Хаары сахсатар икки сүрүн тыаллаах. Тииҥ, куобах, саһыл, куница түүлүүр кэмнэрэ. Эһэ оҕолорун батыһыннаран арҕаҕыттан тахсар. Бу ыйга соҕуруу полушариеҕа күһүн үгэннээн турар кэмигэр […]

нет комментариев

Кулун тутар – Дьөһөгөй Айыы ыйа

Кулун тутар – маҥнайгы сааскы ый, айылҕа уһун кыһынтан уһуктар кэмэ. Ол эрээри, күн-дьыл туруга син биир тымныы, соҕуруу полушариеҕа кулун тутар ыйтан күнүн саҕаланар. 1492 сыллаахха диэри Россияҕа саҥа дьылы кулун тутарга бэлиэтииллэрэ. Бу ыйга саамай кэрэ бырааһынньык Аан дойду дьахталларын күнэ буолар. Кулун тутар 21 күнүгэр күн-түүн сааскы тэҥнэһиитэ бэлиэтэнэр. Тыалырар, тибиирэр буолан […]

нет комментариев

Олунньу – Одун Хаан ыйа

Тохсунньу ый – Таҥха Хаан ыйа Ойуута: көҕүөр ойуу. Суолтата: Өтө көрүнүү. Кыыла: сиэгэн. Көтөрө: чооруос. Аһа: тоҥ. Сыала: оҕону, норуот үгэстэригэр олоҕуран, олоҥхоҕо киһи майгытын уонна түктэри өрүттэрин араара үөрэтии. Биһиги «Солнышко» уһуйааммы тыгар сылын аайы ыытыллар Тохсунньу – Таҥха, билгэ, хаан ыйын чэрчитинэн «Таҥха киэһэтэ» аралдьыйыыга үгэскэ кубулуйда. Бэтэрээн үлэһиппит, наставникпыт Зоя Лукинична […]

нет комментариев

Тохсунньу – таҥха ыйа

Тохсунньу тымныытыгар Сахабыт сиригэр Таҥха кэмэ кэлэр. Киһи эмиэ айылҕа, ол иһин бу кэмҥэ эмиэ уута кэлэр, этэ-сиинэ ыарыыр, хаана ыгыллар, утуктуу мээрик буолар. Бу кэмҥэ сынньалаҥнык сылдьыллыахтаах. Ордук оҕолор уонна кырдьаҕас дьон сынньалаҥнык сылдьыахтаахтар. Урут маны билэр буоланнар, ыал оттук мастарын, муустарын, сиир отторун, астарын эрдэттэн хааччынан, бэлэмнээн кэбиһэллэр. Таҥха диэн Айыы таҥмыта барыта […]

нет комментариев

Балаҕан ыйа – Улуу Суорун

Кыстыкка тахсар кэм бэйэтэ туспа үлэлээх, үйэлээх үгэстээх, кэрээбэт кэрэлээх. Ый 12 кэрдиилээх диэн билэн сылдьабыт. Улуу Суорун киһиэхэ үс сүрүн идэни биэрбит. Уус идэтин, тыл хомуһунун уонна ойуун, ол аата эмчит, идэтин уус диэҥҥэ илиитинэн тутан-хабан үлэлиири барытын киллэриллэр. Тыл хомуһуна дьону кытта үлэлиир эйгэ идэтигэр барûтыгар сыһыаннаах. Иччилээх тыллаах киһини эрэ дьон истэр-ылынар. […]

нет комментариев

Атырдьах ыйа – кыдама кэмэ

Сайыммыт номнуо бүтэн эрэр. Атырдьах ыйа үүнэн, бэйэтин бэлиэтин түһэрэн, от-мас онон-манан кытарымтыйа саһаран барда. Сир ийэ төрөөн-ууһаан бүтэн, оҕотун-уруутун торолутан, аһын-үөлүн ситэрэн-хоторон, икки атахтаахха сөп буоларынан аһаа-сиэ диэн дэри-дэлэгэй тардан сытар. Сир аһа ситэн, кус-куобах оҕото сиэнэр буолан, балык уойан, үүт хойдон киһи-сүөһү саамай астынар, дуоһуйар кэмэ кэллэ. Сыһыыга-тыаҕа, ойуурга-хонууга үөн-көйүүр уҕараан сылдьарга бэрт […]

нет комментариев